"વૈશ્વિકરણ" ની આવૃત્તિઓ વચ્ચેનો તફાવત

નાનું
robot Adding: li:Globalisering; cosmetic changes
નાનું (roboto aldono de: az:Qloballaşma)
નાનું (robot Adding: li:Globalisering; cosmetic changes)
{{pp-move-indef|small=yes}}
[[શાંઘાઈ|શાંઘાઈ]] ([[:en:Shanghai|Shanghai]]), ચીન[[Imageચિત્ર:01 Night exterior.jpgનો |thumb|190px|right|રાત્રિ નજારો]]
[[Imageચિત્ર:Dariushhotel1.jpg|thumb|190px|right|કોન્ટિનેન્ટલ-યુરોપીય ઢબની હોટલોના નિર્માણની શરૂ થયેલી પ્રક્રિયા એ [[પ્રવાસન|પ્રવાસન]] ([[:en:tourism|tourism]]), [[મુસાફરી |ટ્રાવેલ]] ([[:en:travel|travel]]) ઉદ્યોગને સાંકળી લેતા વૈશ્વિકીકરણની પ્રક્રિયાનું મહત્વનું પરિણામ છે, [[ડારિઉશ ગ્રાન્ડ હોટેલ |ડારિઉશ ગ્રાન્ડ હોટેલ ]] ([[:en:Dariush Grand Hotel|Dariush Grand Hotel]]), [[કિશ ટાપુ|કિશ]] ([[:en:Kish Island|Kish]]), [[ઈરાન |ઈરાન]] ([[:en:Iran|Iran]])]]
'''ગ્લોબલાઈઝેશન-વૈશ્વિકીકરણ''' (''વૈશ્વિકીકરણ'') શબ્દનો અર્થ થાય છેઃ સ્થાનિક અથવા પ્રાદેશિક સંજોગો, વસ્તુઓનું વૈશ્વિક સ્તરે રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયા. સમગ્ર વિશ્વના લોકોનો એક સમાજ બને અને તેઓ એક સાથે કામ કરે તેવા સંજોગોનું સર્જન કરતી પ્રક્રિયા તરીકે તેને ઓળખાવી શકાય.
 
આ પ્રક્રિયા આર્થિક, તકનીકી, સામાજિક-સાંસ્કૃતિક અને રાજકીય પરિબળોનું સંયોજન છે.<ref>શેઈલા એલ ક્રોચર. ''વૈશ્વિકીકરણ અને માલિકીપણું: ધી પોલિટિક્સ ઓફ આઈડેન્ટિટિ ઈન અ ચેન્જિંગ વર્લ્ડ.''રોમેન એન્ડ લિટલફિલ્ડ.(૨૦૦૪). પી.૧૦</ref>સામાન્ય રીતે આર્થિક વૈશ્વિકીકરણના સંદર્ભ માટે વૈશ્વિકીકરણ શબ્દનો ઉપયોગ થાય છે, આર્થિક વૈશ્વિકરણ એ [[વ્યાપાર |વ્યાપાર]] ([[:en:trade|trade]]) , [[સીધું વિદેશી મૂડીરોકાણ|સીધુ વિદેશી મૂડીરોકાણ]] ([[:en:foreign direct investment|foreign direct investment]]) ,મૂડીના પ્રવાહ, [[માનવીય સ્થળાંતર |સ્થળાંતર]] ([[:en:Human migration|migration]]), અને તકનીકના ફેલાવા દ્વારા રાષ્ટ્રીય અર્થતંત્રનું આંતરરાષ્ટ્રીય અર્થતંત્ર સાથે થતું એકીકરણ છે.<ref name='bhagwati'>{{cite book | last = Bhagwati | first = Jagdish | authorlink = | coauthors = | title = In Defense of Globalization | publisher = Oxford University Press | year = 2004 | location = Oxford, New York | pages = | url = | doi = | id = | isbn = }}</ref>
 
[[યુએન|ધી યુનાઈટેડ નેશન્સ]] ([[:en:Un |The United Nations]]) સંયુક્ત રાષ્ટ્ર [[ઈએસસીડબલ્યુએ|ઈએસસીડબલ્યુએ]] ([[:en:ESCWA|ESCWA]])એ લખ્યું છે કે વૈશ્વિકીકરણ એ "વ્યાપક રીતે ઉપયોગમાં લેવાતો શબ્દ છે અને તેની વ્યાખ્યા વિવિધ પ્રકારે આપી શકાય છે. આર્થિક પરિપ્રેક્ષ્યમાં વાત કરીએ તો તે સામાન, મૂડી, સેવા અને શ્રમના પ્રવાહમાં સરળતા લાવવા માટે દેશની સરહદો દૂર કરવી અથવા તેને હળવી બનાવવાનો સંદર્ભ આપે છે... જો કે શ્રમબળના પ્રવાહ પર નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં નિયંત્રણો રહે છે. વૈશ્વિકીકરણ નવી ઘટના નથી.તેની શરૂઆત ૧૯મી સદીના પાછલા વર્ષોમાં થઈ, પરંતુ પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધની શરૂઆતથી માંડીને ૨૦મી સદીના પ્રારંભિક ૭૫ વર્ષો સુધી તેનો ધીમી ગતિએ ફેલાવો થયો.આ પ્રકારના ધીમા ફેલાવા માટે અનેક રાષ્ટ્રોને જવાબદાર ગણી શકાય, જેમણે પોતાના દેશના ઉદ્યોગોના રક્ષણ માટે સંકુચિત નીતિ અપનાવી હતી.વીસમી સદીના પાછલા પચીસ વર્ષોમાં વૈશ્વિકીકરણની ગતિમાં ઝડપ આવી..."<ref>સંયુક્ત રાષ્ટ્રના પશ્ચિમ એશિયા માટેના આર્થિક અને સામાજિક કમિશન દ્વારા [http://www.escwa.un.org/information/publications/edit/upload/grid-02-2.pdf પશ્ચિમ એશિયા અંગેના વાર્ષિક અહેવાલઃ ઈએસસીડબલ્યુએ વિસ્તારનો વૈશ્વિકીકરણમાં વિકાસ અને સ્થાનિક એકીકરણઃ નો સાર]. </ref>
 
[[કેટો ઈન્સ્ટિટ્યુટ|કેટો ઈન્સ્ટિટ્યુટ]] ([[:en:Cato Institute|Cato Institute]])ના [[ટોમ જી. પાલ્મર|ટોમ જી. પેલ્મર]] ([[:en:Tom G. Palmer|Tom G. Palmer]])એ વૈશ્વિકીકરણની વ્યાખ્યા આપી છે કે, " સરહદોની પાર વિનિમય અંગે રાજ્ય દ્વારા લાદવામાં આવેલા નિયંત્રણો દૂર અથવા હળવા થવા અને તેના પરિણામે ઉત્પાદન તથા વિનિમયના એકીકરણની સંયુક્ત વૈશ્વિક પદ્ધતિનો વ્યાપ વધવો."<ref>[http://www.cato.org/pubs/letters/palmer-catoletters.pdf વૈશ્વિકીકરણ મહાન છે!]ટોમ જી. પાલ્મેર, સીનિયર ફેલો, કેટો ઈન્સ્ટિટ્યુટ</ref>
 
[[થોમસ એલ. ફ્રેઈડમેન|થોમસ એલ. ફ્રેઈડમેન]] ([[:en:Thomas L. Friedman|Thomas L. Friedman]]) "ઉજ્જડ બની રહેલી પૃથ્વીની અસરો તપાસે છે", અને દલીલ કરે છે કે [[વિશ્વ વ્યાપાર |વૈશ્વિક વ્યાપાર]] ([[:en:Global trade|globalized trade]]), [[અન્ય દેશમાં સ્રોત મોકલવા |અન્ય દેશમાં મોકલાતા સ્રોત ]] ([[:en:outsourcing|outsourcing]]), [[પુરવઠા સાંકળ|પુરવઠાની સાંકળ]] ([[:en:supply chain|supply-chaining]]) અને રાજકીય બળોએ વિશ્વને હંમેશા માટે બદલી નાખ્યુ છે, જે વધારે સારુ અને વધારે ખરાબ બંને છે. તેઓ એવી પણ દલીલ કરે છે કે વૈશ્વિકરણની ગતિ વધી રહી છે અને વ્યાપારિક સંગઠનો તથા કામગીરી પર તેની અસર સતત વધતી રહેશે.<ref>ફ્રેઈડમેન, થોમસ એલ. "કોન્ફ્લિક્ટ પ્રીવેન્શન-સંઘર્ષ નિવારણ માટેની ડેલ થીયરી. "''ઈમર્જિનઃ અ રીડર.''બાર્કલે બેરિઓસબોસ્ટનઃ બેડફોર્ડ, સેન્ટ માર્ટિન્સ, ૨૦૦૮.૪૯</ref>
 
[[નોઆમ ચોમ્સ્કી|નોઆમ ચોમ્સ્કી]] ([[:en:Noam Chomsky|Noam Chomsky]])ની દલીલ છે કે [[ઈકોનોમિક ગ્લોબલાઈઝેશન-આર્થિક વૈશ્વિકરણ|આર્થિક વૈશ્વિકરણ]] ([[:en:economic globalization|economic globalization]])ના નવમુક્ત સ્વરૂપના વર્ણન માટે સૈદ્ધાંતિક દ્રષ્ટિએ વૈશ્વિકરણ શબ્દનો ઉપયોગ થાય છે.<ref>[http://www.zmag.org/content/showarticle.cfm?ItemID=9780 સન વૂ લી, માસિક જૂંગએંગ દ્વારા ૨૨ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૦૬ના રોજ ઝેડનેટ, કોર્પોરેટ ગ્લોબલાઈઝેશન, કોરિયા અને આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતો, નોઆમ ચોમ્સ્કીનો ઈન્ટરવ્યૂ લેવાયો હતો.]</ref>
 
[[હર્મન ડેલી |હર્મન ઈ. ડેલી]] ([[:en:Herman Daly|Herman E. Daly]])ની દલીલ છે કે ક્યારેક આંતરરાષ્ટ્રીયકરણ અને વૈશ્વિકીકરણ શબ્દ એકબીજાના પર્યાય સ્વરૂપે વપરાય છે, પરંતુ અધિકૃત રીતે બંનેમાં સાધારણ ફરક છે. "આંતરરાષ્ટ્રીયકરણ" શબ્દ આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર, સંબંધો, જોડાણો વગેરેના મહત્વ સંદર્ભે છે. આંતરરાષ્ટ્રીયનો અર્થ થાય છે રાષ્ટ્રો વચ્ચે અથવા રાષ્ટ્રોના સમુદાય સાથે.
 
== ઈતિહાસ ==
સામાજિક વિજ્ઞાનમાં ૧૯૬૦ના દસકાથી '''''વૈશ્વિકીકરણ''''' નામનો ઉપયોગ થતો આવ્યો છે પરંતુ અર્થશાસ્ત્રીઓ ૧૯૮૦ના દસકાથી તેનો ઉપયોગ કરે છે; જો કે ૧૯૮૦ના દસકાના પાછલા વર્ષો અને ૧૯૯૦ના દસકા સુધી આ વિચાર લોકપ્રિય બન્યો નહોતો. વૈશ્વિકીકરણની વિભાવના અંગે સૌથી પહેલા અમેરિકન ઉદ્યોગપતિમાંથી મંત્રી બનેલા [[ચાર્લ્સ ટેઝ રસેલ |ચાર્લ્સ ટેઝ રસેલ]] ([[:en:Charles Taze Russell|Charles Taze Russell]])એ લખ્યું હતું અને તેમણે કોર્પોરેટ 'જાયન્ટ્સ' શબ્દ ૧૯૮૭માં શોધ્યો હતો.<ref>[http://www.pastor-russell.com/volumes/V4/Study_07.html ''ધી બેટલ ઓફ આર્માગેડન'', ઓક્ટોબર, ૧૯૮૭, પાના ૩૬૫-૩૭૦]</ref>
 
વૈશ્વિકરણને સદીઓ લાંબી પ્રક્રિયા તરીકે જોવામાં આવે છે, જેમાં [[માનવ વસતી |માનવ વસતી]] ([[:en:human population|human population]])નું વિસ્તરણ અને [[સામાજિક વિકાસ |સિવિલાઈઝેશન]] ([[:en:civilization|civilization]]) સામાજિક વિકાસની ગણતરી કરાય છે, આ પ્રક્રિયા પાછલા ૫૦ વર્ષોમાં નાટ્યાત્મક રીતે વધી છે. વૈશ્વિકીકરણના પ્રારંભિક સ્વરૂપો [[રોમન સામ્રાજ્ય |રોમન સામ્રાજ્ય]] ([[:en:Roman Empire|Roman Empire]]), [[પાર્થિઅન|પર્થિઅન]] ([[:en:Parthian|Parthian]]) સામ્રાજ્ય અને [[હાન રાજવંશ|હાન રાજવંશ]] ([[:en:Han Dynasty|Han Dynasty]])ના સમયમાં અસ્તિત્વ ધરાવતા હતા, ચીનમાં [[સિલ્ક રોડ |સિલ્ક રોડ]] ([[:en:Silk Road|Silk Road]]) શરૂ થયો ત્યારે તે પર્થિઅન સામ્રાજ્યના સીમાડા સુધી પહોંચ્યો અને રોમન સામ્રાજ્ય તરફ તેણે પ્રગતિ કરી.
 
[[ઈસ્લામિક ગોલ્ડન એજ- સુવર્ણ કાળ|ઈસ્લામિક સુવર્ણકાળ]] ([[:en:Islamic Golden Age|Islamic Golden Age]])એ [[ઈસ્લામિક સુવર્ણકાળ#અર્થતંત્ર|મુસ્લિમ વેપારીઓ]] ([[:en:Islamic Golden Age#Economy|Muslim traders]]) અને [[ઈસ્લામિક સુવર્ણકાળ# નવી શોધનો સમય |શોધકર્તાઓ]] ([[:en:Islamic Golden Age#Age of discovery|explorers]])એ સમગ્ર [[જૂનું વિશ્વ |જૂના વિશ્વ]] ([[:en:Old World|Old World]])માં પ્રારંભિક [[વૈશ્વિક અર્થતંત્ર |વૈશ્વિક અર્થતંત્ર]] ([[:en:global economy|global economy]])ની સ્થાપના કરી અને તેના પરિણામે [[મુસ્લિમ કૃષિ ક્રાંતિ|કૃષિ-પાકનું વૈશ્વિકીકરણ]] ([[:en:Muslim Agricultural Revolution|globalization of crops]]) થયું અને વ્યાપાર, જ્ઞાન તથા ટેકનોલોજીનું વૈશ્વિકીકરણ થયું તેનું ઉદાહરણ છે, બાદમાં [[મોંગોલ સામ્રાજ્ય |મોંગોલ સામ્રાજ્ય]] ([[:en:Mongol Empire|Mongol Empire]]) કે જ્યારે [[સિલ્ક રોડ |સિલ્ક રોડ]] ([[:en:Silk Road|Silk Road]])ની સાથે વધારે મોટુ એકીકરણ થયું. ૧૬મી સદીના થોડા સમય પહેલા બે રાજ્યો [[આયબેરિયન પિનિન્સ્યુલ|આયબેરિયન પિનિન્સ્યુલ]] ([[:en:Iberian Peninsula|Iberian Peninsula]]) - [[પોર્ટુગલનું રાજ્ય |પોર્ટુગલના રાજ્ય]] ([[:en:Kingdom of Portugal|Kingdom of Portugal]]) અને [[કેસ્ટિલેનું રાજ્ય|કેસ્ટિલે]] ([[:en:Kingdom of Castile|Kingdom of Castile]]) સાથે વધારે વ્યાપક પરિપ્રેક્ષ્યમાં વૈશ્વિકીકરણની શરૂઆત થઈ.
 
[[૧૬મી સદી|૧૬મી સદી]] ([[:en:16th century|16th century]])માં [[પોર્ટુગલ |પોર્ટુગલ]] ([[:en:Portugal|Portugal]])ના વૈશ્વિક સંશોધનો અને ખાસ કરીને મોટા પાયે બે ખંડ, અર્થતંત્ર અને સંસ્કૃતિનું જોડાણ. પોર્ટુગલનો [[આફ્રિકા|આફ્રિકા]] ([[:en:Africa|Africa]]), પૂર્વ [[દક્ષિણ આફ્રિકા|દક્ષિણ અમેરિકા]] ([[:en:South America|South America]]) અને દક્ષિણ તથા પૂર્વ [[એશિયા |એશિયા]] ([[:en:Asia|Asia]]) સાથેનો વેપાર અને સંશોધનો વૈશ્વિકીકરણનો પાયો નાખવાની દિશામાં સૌથી મોટુ અને પહેલુ પગલુ ગણાય છે. [[વૈશ્વિક વ્યાપાર |વૈશ્વિક વ્યાપાર]] ([[:en:global trade|global trade]])નું મોજુ, [[સંસ્થાનીકરણ|સંસ્થાનવાદ]] ([[:en:colonization|colonization]]), અને [[સાંસ્કૃતિક સ્વીકૃતિ|સંસ્કૃતિઓનું આદાન-પ્રદાન]] ([[:en:enculturation|enculturation]]) વિશ્વના તમામ ખૂણાઓમાં પહોંચ્યા.
 
૧૬મી અને ૧૭મી સદીમાં યુરોપીય વ્યાપારના વિસ્તરણ દ્વારા વૈશ્વિક એકીકરણ ચાલુ રહ્યું, જ્યારે [[પોર્ટુગીઝ સામ્રાજય |પોર્ટુગીઝ]] ([[:en:Portuguese Empire|Portuguese]]) અને [[સ્પેનિશ સામ્રાજ્ય |સ્પેનિશ સામ્રાજ્ય]] ([[:en:Spanish Empire|Spanish Empire]])એ [[અમેરિકાનું યુરોપીયન સંસ્થાનીકરણ|અમેરિકા]] ([[:en:European colonization of the Americas|colonized the Americas]])માં પોતાની વસાહતો સ્થાપી અને ત્યાર બાદ ફ્રાન્સ તથા ઈંગ્લેન્ડે પણ અમેરિકામાં સંસ્થાન સ્થાપ્યા. વૈશ્વિકીકરણે [[સંસ્કૃતિનો બદલાવ |સંસ્કૃતિ]] ([[:en:transformation of culture|cultures]]) અને ખાસ કરીને સમગ્ર વિશ્વની દેશી-તળપદી સંસ્કૃતિઓ જબરજસ્ત અસર કરી છે. [[સંશોધનનો યુગ |નવી શોધોના યુગ]] ([[:en:Age of Discovery|Age of Discovery]]) દરમિયાન ૧૫મી સદી દરમિયાન અન્ય ખંડમાં પોતાની વસાહત સ્થાપનાર યુરોપની પ્રારંભિક વ્યાપારી કંપનીઓમાં પોર્ટુગલની [[કંપની ઓફ ગુનેઆ|કંપની ઓફ ગુએના]] ([[:en:Company of Guinea|Company of Guinea]])નો સમાવેશ થાય છે, આ કંપની [[મસાલા|મસાલા]] ([[:en:spices|spices]])ના સોદા કરતી હતી અને સામાનની કિંમત નક્કી કરતી હતી.
 
૧૭મી સદીમાં વૈશ્વિકીકરણ વ્યાપારી પ્રવૃત્તિઓનો ભાગ બન્યું અને પહેલી [[બહુરાષ્ટ્રીય કોર્પોરેશન |બહુરાષ્ટ્રીય કોર્પોરેશન]] ([[:en:multinational corporation|multinational corporation]]) તરીકે ઓળખાતી [[બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની |બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની]] ([[:en:British East India Company|British East India Company]]) (સ્થાપના ૧૬૦૦)ની સ્થાપના થઈ, આ સાથે જ [[ડચ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની |ડચ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની]] ([[:en:Dutch East India Company|Dutch East India Company]]) (સ્થાપના ૧૬૦૨) અને [[પોર્ટુગીઝ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની |પોર્ટુગીઝ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની]] ([[:en:Portuguese East India Company|Portuguese East India Company]]) (સ્થાપના ૧૬૨૮) પણ અસ્તિત્વમાં આવી. જંગી રોકાણ, વિશાળ નાણાકીય જરૂરિયાતો અને આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર સાથે સંકળાયેલા જોખમોના કારણે બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીએ સૌ પ્રથમ વખત સંયુક્ત માલિકીના સિદ્ધાંતનો અમલ કર્યો, જેના માટે [[શેર્સ|શેર્સ]] ([[:en:shares|shares]])ની વહેંચણી કરવામાં આવીઃ જે વૈશ્વિકીકરણનું મહત્વનું પરિબળ છે.
 
(વિશ્વના સૌથી મોટા સામ્રાજ્ય) [[બ્રિટિશ સામ્રાજ્ય |બ્રિટિશ સામ્રાજ્ય]] ([[:en:British Empire|British Empire]]) એ પોતાના વ્યાપક કદ અને શક્તિ વડે વૈશ્વિકીકરણની પ્રાપ્તિ કરી. આ સમય દરમિયાન બ્રિટિશ સંસ્કૃતિ અને આદર્શોને અન્ય રાષ્ટ્રો પર બળજબરીથી થોપવામાં આવ્યા.
 
૧૯મી સદીને ક્યારેક "વૈશ્વિકીકરણનો પ્રથમ યુગ" કહેવામાં આવે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર, યુરોપની રાજસત્તાઓ વચ્ચેના રોકાણ , તેમની વસાહતોમાં ઝડપી વૃદ્ધિ આ સમયગાળાની લાક્ષણિકતા છે, અને બાદમાં અમેરિકાનું પરિબળ ઉમેરાયું.
આફ્રિકાના સહારા વિસ્તારના પ્રદેશો અને પેસિફિક (પ્રશાંત) સમુદ્રના વિસ્તારોનો વિશ્વની પદ્ધતિમાં સમાવેશ થયો. ૨૦મી સદીના પ્રારંભમાં પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધની સાથે "વૈશ્વિકીકરણના પ્રથમ યુગ"ના પતનની શરૂઆત થઈ. સર જ્હોન મેનાર્ડ કેઈન્સ<ref>http://www.pbs.org/wgbh/commandingheights/shared/minitext/tr_show01.html</ref>,
{{cquote| The inhabitant of London could order by telephone, sipping his morning tea, the various products of the whole earth, and reasonably expect their early delivery upon his doorstep. Militarism and imperialism of racial and cultural rivalries were little more than the amusements of his daily newspaper. What an extraordinary episode in the economic progress of man was that age which came to an end in August 1914.}}
૧૯૨૦ના પાછલા દસકા દરમિયાન આર્થિક વ્યવહારોમાં [[સુવર્ણમાન ચલણ પદ્ધતિ|સોનાના માપદંડની કટોકટી]] ([[:en:gold standard|gold standard crisis]]) તથા ૧૯૩૦ના દસકાના પ્રારંભમાં [[મહા મંદી |મહા મંદી]] ([[:en:Great Depression|Great Depression]])ના પગલે વૈશ્વિકીકરણના પ્રથમ યુગનો અંત આવ્યો.
 
૨૦૦૦ના પાછલા વર્ષોમાં મોટાભાગનું ઔદ્યોગિક જગત ઘેરી [[૨૦૦૦ના પાછલા વર્ષોની મંદી |મંદી]] ([[:en:Late 2000s recession|recession]])માં સપડાયુ.<ref>{{Cite news | url = http://www.forbes.com/2009/01/14/global-recession-2009-oped-cx_nr_0115roubini.html | title = A Global Breakdown Of The Recession In 2009 | author = [[Nouriel Roubini]] | date = January 15, 2009}}</ref>કેટલાક વિશ્લેષકો કહે છે કે વર્ષો સુધી આર્થિક એકીકરણમાં વૃદ્ધિ બાદ વિશ્વ [[અવૈશ્વિકીકરણ|અવૈશ્વિકીકરણ]] ([[:en:deglobalization|deglobalization]])ના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/03/04/AR2009030404221.html અ ગ્લોબલ રીટ્રીટ એઝ ઈકોનોમિસ ડ્રાય અપ].ધી વોશિંગ્ટન પોસ્ટ. માર્ચ ૫, ૨૦૦૯</ref><ref>[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=100781975 વૈશ્વિક સ્થિરતા સામે જોખમ ઉભુ કરતી આર્થિક કટોકટી]. એનપીઆર. ફેબ્રુઆરી ૧૮, ૨૦૦૯.</ref>આર્થિક કટોકટીના દોઢ વર્ષ કરતાં ઓછા સમયમાં વિશ્વની સંપત્તિમાં ૪૫ ટકા સુધીનું ધોવાણ થયુ.<ref>[http://www.reuters.com/article/ousiv/idUSTRE52966Z20090310 વિશ્વની ૪૫ ટકા સંપત્તિનું ધોવાણઃ બ્લેકસ્ટોન સીઈઓ]. રોઈટર્સ.માર્ચ ૧૦, ૨૦૦૯</ref>
 
== આધુનિક વૈશ્વિકીકરણ ==
બીજા વિશ્વયુદ્ધની સાથે શરૂ થયેલી વૈશ્વિકીકરણની પ્રક્રિયા એ મહદઅંશે રાજકારણીઓનું આયોજન હતી, જેમાં તેમણે સમૃદ્ધિ વધારવા અને પરસ્પરનું અવલંબન વધારવા વ્યાપારને અવરોધતા સરહદના સીમાડાઓ દૂર કરવા અને ભવિષ્યના યુદ્ધની શક્યતા ઘટાડવા પ્રયત્ન કર્યા. તેઓની કામગીરી વિશ્વના અગ્રણી રાજકારણીઓ વચ્ચેના કરાર [[બ્રેટ્ટન વૂડ્સ કોન્ફરન્સ (પરિસંવાદ) |બ્રેટ્ટન વૂડ્સ કોન્ફરન્સ]] ([[:en:Bretton Woods conference|Bretton Woods conference]]) તરફ દોરી ગઈ, કે જેમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વાણિજ્ય અને નાણાવ્યવસ્થા અંગે નિશ્ચિત માળખુ બનાવવા અને વૈશ્વિકીકરણની પ્રક્રિયાની કાળજી રાખવા આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ સ્થાપવા સમજૂતિ સધાઈ.
 
આ સંસ્થાઓમાં ઈન્ટરનેશનલ બેન્ક ફોર રીકન્સ્ટ્રક્શન એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ([[વિશ્વ બેન્ક|વર્લ્ડ બેન્ક]] ([[:en:World Bank|World Bank]])) અને [[આંતરરાષ્ટ્રીય નાણા ભંડોળ|આંતરરાષ્ટ્રીય નાણા ભંડોળ]] ([[:en:International Monetary Fund|International Monetary Fund]])નો સમાવેશ થાય છે.વૈશ્વિકીકરણને ટેકનોલોજીના વિકાસથી મદદ મળી છે અને તેના લીધે વ્યાપારનો ખર્ચ ઘટ્યો છે તથા વાટાઘાટોના તબક્કા પણ ઓછા થયા છે. [[જકાત અને વ્યાપાર પર સામાન્ય કરાર|જનરલ એગ્રીમેન્ટ ઓન ટેરિફ્સ એન્ડ ટ્રેડ]] ([[:en:General Agreement on Tariffs and Trade|General Agreement on Tariffs and Trade]]) (જીએટીટી)માં આ કામગીરી માટે સંકલ્પ થયા હતા અને પરિણામે [[મુક્ત વ્યાપાર |મુક્ત વ્યાપાર]] ([[:en:free trade|free trade]]) પરના અંકુશો દૂર કરવા શ્રેણીબદ્ધ કરારો થયા.
 
આંતરરાષ્ટ્રીય કરારો -જીએટીટી દ્વારા બીજા વિશ્વયુદ્ધ બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર પરના અંકુશો નોંધપાત્ર રીતે ઘટ્યા છે. [[વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશન |વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશન]] ([[:en:World Trade Organization|World Trade Organization]]) (ડબલ્યુટીઓ) અને તેનો પાયો નાખનાર જીએટીટીમાં આ બાબતોનો સમાવેશ થાય છે.
*મુક્ત વ્યાપારને પ્રોત્સાહન
**[[જકાત |જકાત]] ([[:en:tariff|tariff]])ની નાબૂદી અથવા ઘટાડોઃ જકાત મુક્ત અથવા ઓછી જકાત સાથે [[મુક્ત વ્યાપાર ક્ષેત્ર|ફ્રી ટ્રેડ ઝોન]] ([[:en:free trade zone|free trade zone]])ની રચના
**માલની હેરફેરનો ખર્ચ ઘટ્યો, ખાસ કરીને દરિયાઈ માર્ગે થતી હેરફેરમાં સામાનને [[બારદાનોમાં ભરવું|બારદાનોમાં ભરીને મોકલવા]] ([[:en:containerization|containerization]])ના વિકાસથી આ પરિણામ આવ્યું.
**[[મૂડી નિયંત્રણ|મૂડી નિયંત્રણ]] ([[:en:capital controls|capital controls]])માં ઘટાડો અથવા નાબૂદી
**સ્થાનિક વ્યાપાર માટેની [[આર્થિક મદદ|આર્થિક મદદ]] ([[:en:subsidy|subsidies]])ની નાબૂદી, ઘટાડો અથવા એકસૂત્રતા.
**વૈશ્વિક કોર્પોરેશન માટે સબસિડીઓની રચના
**વધારે નિયંત્રણો સાથે મોટાભાગના દેશોમાં [[બૌદ્ધિક સંપત્તિ|બૌદ્ધિક સંપત્તિ]] ([[:en:intellectual property|intellectual property]])ના કાયદામાં એકસૂત્રતા.
**બૌદ્ધિક સંપત્તિને લગતા નિયંત્રણનો અગ્રણી રાષ્ટ્રો દ્વારા સ્વીકાર (દા.ત.ચીનમાં મંજૂર થયેલી [[પેટન્ટ, નવી શોધ પરનો એકાધિકાર |પેટન્ટ]] ([[:en:patent|patent]]) અમેરિકા પણ સ્વીકારે.)
સાંસ્કૃતિક વૈશ્વિકીકરણના ચાલક બળ બનેલા કમ્યુનિકેશન ટેકનોલોજી અને સમગ્ર વિશ્વમાં પશ્ચિમી સાંસ્કૃતિક ઉદ્યોગના માર્કેટિંગને અતિક્રમણની પ્રક્રિયા તરીકે જોવામાં આવતા હતા અને પરંપરાગત વિવિધતાના ભોગે અમેરિકાનું વર્ચસ્વ સ્થાપવા પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે તેવું મનાતું હતું. જો કે, ટૂંક સમયમાં જ પ્રતિકારરૂપે વૈશ્વિકીકરણનો વિરોધ કરવા અને પ્રાદેશિક ઓળખના રક્ષણ માટેની અને વૈયક્તિક લાક્ષણિકતાઓ સાચવી રાખવાની ઝુંબેશ શરૂ થઈ, પરંતુ મહદ અંશે તેને નિષ્ફળતા મળી. <ref>જુર્ગેન ઓસ્ટેરહેમેલ અને નિએલ્સ પી. પીટરસન. વૈશ્વીકીકરણઃ ટૂંકો ઈતિહાસ. (૨૦૦૫) પી.૮</ref>
 
[[ઉરુગ્વે રાઉન્ડ |ઉરુગ્વે રાઉન્ડ]] ([[:en:Uruguay Round|Uruguay Round]]) (૧૯૮૬થી ૧૯૯૪)<ref>WTO.org,(2009)</ref> ડબલ્યુટીઓના ગઠન માટેની સંધિ તરફ દોરી ગયો, જેમાં વ્યાપારના વિવાદોમાં સમાધાનકારી સંસ્થા સ્થાપવાનું અને વ્યાપાર માટે એક સરખુ માળખુ બનાવવાનું નક્કી થયું. જકાત ઘટાડવા અને વ્યાપારના અવરોધ દૂર કરવાના હેતુથી થયેલા અન્ય દ્વિપક્ષી અને બહુપક્ષી વ્યાપારી કરારોમાં યુરોપના [[માસટ્રીચ્ટ ટ્રીટી |માસટ્રીચ્ટ ટ્રીટી]] ([[:en:Maastricht Treaty|Maastricht Treaty]]) અને [[નોર્થ અમેરિકન ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ |નોર્થ અમેરિકન ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ]] ([[:en:North American Free Trade Agreement|North American Free Trade Agreement]])નો સમાવેશ થાય છે.
 
યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા પર થયેલા [[૯/૧૧ આતંકવાદી હુમલો |૯/૧૧ આતંકવાદી હુમલા]] ([[:en:9/11 terrorist attacks|9/11 terrorist attacks]]) જેવી વૈશ્વિક સંઘર્ષની ઘટનાઓ અને વૈશ્વિકીકરણ પરસ્પર સંકળાયેલા છે, કારણ કે તેનાથી "આતંકવાદ સામેના વૈશ્વિક જંગ"ની શરૂઆત થઈ અને તેલ તથા ગેસની કિંમતોમાં સતત વૃદ્ધિ થવા માંડી, કારણ કે [[ઓપેક |ઓપેક]] ([[:en:OPEC|OPEC]])ના સભ્ય દેશોમાં મોટાભાગના આરબ દ્વીપકલ્પના રાષ્ટ્રો હતા.<ref>ટેરી ફ્લ્યુ. ટ્વેન્ટી ન્યૂ મીડિયા કન્સેપ્ટ્સ.(૨૦૦૮) પી.૨૬</ref>
 
૧૯૭૦માં વિશ્વ નિકાસ [[કુલ વિશ્વ ઉત્પાદન|કુલ વિશ્વ ઉત્પાદન]] ([[:en:gross world product|gross world product]])ના ૮.૫% હતી, જે વધીને ૨૦૦૧માં ૧૬.૧% થઈ. [http://www.globalpolicy.org/socecon/trade/tables/exports2.htm]
 
== વૈશ્વિકીકરણની મૂલવણી ==
[[Imageચિત્ર:Hksycss.jpg]]વૈશ્વિકીકરણે સમગ્ર વિશ્વની વિવિધ સંસ્કૃતિઓને અસરપહોંચાડી છે.|thumb|
[[Imageચિત્ર:Mac Japan.jpg|thumb|જાપાનીઝ [[મેકડોનાલ્ડ્સ |મેકડોનાલ્ડ્સ]] ([[:en:McDonald's|McDonald's]]) [[ફાસ્ટ ફૂડ|ફાસ્ટ ફૂડ]] ([[:en:fast food|fast food]]) એ આંતરરાષ્ટ્રીય એકીકરણનો પુરાવો છે.]]
 
[[આર્થિક વૈશ્વિકીરણ|આર્થિક વૈશ્વિકીકરણ]] ([[:en:economic globalization|economic globalization]])ને ઊંડાણથી જોઈએ તો જણાશે કે તેને અનેક રીતે મૂલવી શકાય છે.વૈશ્વિકીકરણના લાક્ષણિકતા ગણાતા ચાર મુખ્ય આર્થિક પ્રવાહો આના કેન્દ્રમાં છેઃ
*[[માલ સામાન|માલ સામાન]] ([[:en:Goods|Goods]]) અને [[સેવાઓ |સેવા]] ([[:en:services|services]]) એટલે કે રાષ્ટ્રીય આવક અથવા વસતીની માથાદીઠ આવકના અનુપાતમાં [[નિકાસ |નિકાસ]] ([[:en:export|export]]) અને [[આયાત |આયાત]] ([[:en:import|import]])નો સરવાળો
*[[શ્રમ|શ્રમ]] ([[:en:Labor|Labor]])/[[લોકો|લોકો]] ([[:en:people|people]]) એટલેકે [[હ્યુમન માઈગ્રેશન-માનવીય સ્થળાંતર, હિજરત |સ્થળાંતર]] ([[:en:human migration|migration]])નો દર, જનસંખ્યામાં સ્થળાંતર કરીને આવતા કે જતા લોકોનું પ્રમાણ.
*[[મૂડી (અર્થશાસ્ત્ર)|મૂડી]] ([[:en:Capital (economics)|Capital]]) એટલે કે રાષ્ટ્રીય આવક અથવા વસતીની માથા દીઠ આવકના અનુપાતમાં બહારથી આવતું કે બહાર જતું સીધુ રોકાણ
*[[તકનિક|તકનિક]] ([[:en:Technology|Technology]]), એટલે આંતરરાષ્ટ્રીય સંશોધન અને વિકાસનો પ્રવાહ, વસતીનું પ્રમાણ (અને તેના અનુપાતમાં આવેલા ફેરફાર) અને કોઈ ચોક્કસ શોધનો ઉપયોગ કરતાં લોકો (ખાસ કરીને ટેલિફોન, મોટરકાર, બ્રોડબેન્ડ જેવી "ફેક્ટર ન્યૂટ્રલ" શોધો)
 
વૈશ્વિકીકરણ એ માત્ર આર્થિક ઘટના નહી હોવાના કારણે વૈશ્વિકીકરણની મૂલવણીનો બહુપરિમાણિય અભિગમ તાજેતરમાં સ્વિસ [[વિચારકો|વિચારકો ]] ([[:en:think tank|think tank]])ના સંગઠને તાજેતરમાં તૈયાર કરેલા [[વૈશ્વિકીકરણ ઈન્ડેક્સ-સૂચકાંક|ઈન્ડેક્સ]] ([[:en:Globalization Index|index]])માં જોવા મળે છે. આ ઈન્ડેક્સમાં વૈશ્વિકીકરણના ત્રણ મુખ્ય પાસાઓ- આર્થિક, સામાજિક અને રાજકીય-ને મૂલવવામાં આવ્યા છે. ત્રણ સૂચકાંકો ઉપરાંત વૈશ્વિકીકરણનો સમગ્ર ઈન્ડેક્સ અને તેના પેટા-પાસાઓનો સમાવેશ કરાયો છે. પેટા સૂચકાંકોમાં આર્થિક પ્રવાહ, આર્થિક નિયંત્રણો, અંગત સંપર્ક પરની વિગતો, માહિતિના પ્રવાહ પરની વિગતો અને સાંસ્કૃતિક નિકટતા સંદર્ભે ગણતરી કરાઈ છે. ડ્રેહર, ગેસ્ટન અને માર્ટિન્સ (૨૦૦૮)ની માહિતિ અનુસાર વાર્ષિક ધોરણે ૧૨૨ દેશો પર આ વિગતો ઉપલબ્ધ હોય છે.<ref>એક્સેલ ડ્રેહર, નોએલ ગેસ્ટોન, પિમ માર્ટિન્સ, ''મેઝરિંગ ગ્લોબલાઈઝેશનઃ ગોજિંગ ઈટ્સ કોન્સીક્વન્સીસ'', સ્પ્રિંગર, આઈએસબીએન ૯૭૮-૦-૩૮૭-૭૪૦૬૭-૬.</ref>ઈન્ડેક્સ મુજબ સૌથી વધુ વૈશ્વિકરણ ધરાવતો દેશ [[બેલ્જિયમ|બેલ્જિયમ]] ([[:en:Belgium|Belgium]]) છે અને ત્યાર બાદના ક્રમે [[ઓસ્ટ્રીયા|ઓસ્ટ્રિયા]] ([[:en:Austria|Austria]]), [[સ્વિડન|સ્વિડન]] ([[:en:Sweden|Sweden]]), યુનાઈટેડ કિંગડમ અને [[નેધરલેન્ડ્સ|નેધરલેન્ડ્સ]] ([[:en:Netherlands|Netherlands]]) છે.કેઓએફ ઈન્ડેક્સ મુજબ સૌથી ઓછુ વૈશ્વિકરણ ધરાવતા દેશોમાં [[હૈતિ|હૈતી]] ([[:en:Haiti|Haiti]]), [[મ્યાંમાર|મ્યાનમાર]] ([[:en:Myanmar|Myanmar]]) [[સેન્ટ્રલ આફ્રિકન રીપબ્લિક |સેન્ટ્રલ આફ્રિકન રીપબ્લિક]] ([[:en:Central African Republic|Central African Republic]]) અને [[બુરુંડિ|બુરુન્ડિ]] ([[:en:Burundi|Burundi]]) છે.<ref>[http://www.globalization-index.org/ વૈશ્વિકીકરણનો કેઓએફ ઈન્ડેક્સ]</ref>
 
[[એ.ટી. કાર્ની|એ.ટી. કાર્ની]] ([[:en:A.T. Kearney|A.T. Kearney]]) અને ''[[વિદેશ નીતિ|વિદેશ નીતિ]] ([[:en:Foreign Policy|Foreign Policy]]) મેગેઝિન'' એ સંયુક્ત રીતે અન્ય [[વૈશ્વિકીકરણ ઈન્ડેક્સ |વૈશ્વિકીકરણ ઈન્ડેક્સ]] ([[:en:Globalization Index|Globalization Index]]) પ્રકાશિત કર્યો છે. ૨૦૦૬ના ઈન્ડેક્સ મુજબ [[સિંગાપોર |સિંગાપોર]] ([[:en:Singapore|Singapore]]), [[રીપબ્લિક ઓફ આયર્લેન્ડ|આયર્લેન્ડ]] ([[:en:Republic of Ireland|Ireland]]), [[સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ| સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ]] ([[:en:Switzerland|Switzerland]]), યુએસ, [[નેધરલેન્ડ્સ|નેધરલેન્ડ્સ]] ([[:en:Netherlands|Netherlands]]), કેનેડા અને [[ડેન્માર્ક|ડેન્માર્ક]] ([[:en:Denmark|Denmark]]) સૌથી વધુ વૈશ્વિકીકરણ ધરાવતા દેશ છે, જ્યારે કે યાદીમાં લેવાયેલ દેશોમાં [[ઈન્ડોનેશિયા|ઈન્ડોનેશિયા]] ([[:en:Indonesia|Indonesia]]), ભારત અને [[ઈરાન|ઈરાન]] ([[:en:Iran|Iran]]) સૌથી ઓછુ વૈશ્વિકીકરણ ધરાવે છે.
 
== વૈશ્વિકીકરણની અસરો ==
 
વૈશ્વિકીકરણને વિવિથ પાસાઓ છે, જે વિશ્વને અનેક રીતે અસર કરે છેઃ જેમ કે,
*''આર્થિક'' - વૈશ્વિક સહિયારા બજારની અનૂભૂતિ, જેનો આધાર નાણા અને માલ સામાનના વિનિમય અંગેની સ્વતંત્રતા પર છે. આ બજારોના એકબીજા સાથેના જોડાણનો અર્થ એવો થાય છે કે કોઈપણ એક દેશનું અર્થતંત્ર ભીંસમાં મૂકાય તો તેની અસર માત્ર જે-તે દેશ પૂરતી મર્યાદિત રહેતી નથી.
*''રાજકીય'' - કેટલાકના મતે "વૈશ્વિકીકરણ"નો અર્થ થાય છે વિશ્વ સરકારનું સર્જન અથવા સરકારોની સાંઠગાઠ (દા.ત. ડબલ્યુટીઓ, વર્લ્ડ બેન્ક અને આઈએમએફ) કે જેઓ સરકારો વચ્ચેના સંબંધો પર નિયંત્રણ રાખે છે અને સામાજિક-આર્થિક વૈશ્વિકીકરણમાંથી ઉદભવતા અધિકારોની ખાતરી આપે છે.<ref>સ્ટિપો, ફ્રાન્સેસ્કો. ''વર્લ્ડ ફેડરાલિસ્ટ મેનિફેસ્ટો રાજકીય વૈશ્વિકીકરણ અંગે માર્ગદર્શન- ગાઈડ ટુ પોલિટિકલ ગ્લોબલાઈઝેશન'' આઈએસબીએન ૯૭૮-૦-૯૭૯૪૬૭૯-૨-૯, http://www.worldfederalistmanifesto.com</ref>રાજકીય દ્રષ્ટિએ વિશ્વની સત્તાઓ વચ્ચે યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સે શક્તિશાળી સ્થાન ભોગવ્યું છે, જેનું કારણ તેનું મજબૂત અને સમૃદ્ધ અર્થતંત્ર છે. વૈશ્વિકીકરણના પ્રભાવની સાથે અને યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના પોતાના અર્થતંત્રની મદદથી ચીનના લોકોએ પાછલા દસકામાં પ્રચંડ વિકાસનો અનુભવ કર્યો છે. વહેણો દ્વારા અંદાજવામાં આવતા દરની ગતિએ ચીને વિકાસકૂચ ચાલુ રાખે તો આગામી ૨૦ વર્ષમાં ચીન વિશ્વના અગ્રણી દેશોમાં મોખરાનું સ્થાન મેળવે તેવી શક્યતા છે. વિશ્વ સત્તાનુ સ્થાન મેળવવા અને યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સની સ્પર્ધા કરવા ચીન પાસે પૂરતી સંપત્તિ, ઉદ્યોગો અને ટેકનોલોજી હશે. <ref>હર્સ્ટ ઈ. ચાર્લ્સ.સામાજિક અસમાનતાઃ સ્વરૂપ, કારણો અને સંજોગો, છઠ્ઠી આવૃત્તિ. પી. ૯૧</ref>.
*''માહિતિપૂર્ણ''- ભૌગોલિક રીતે દૂર આવેલા સ્થળો વચ્ચે માહિતિના પ્રવાહમાં વૃદ્ધિ. આને ફાઈબર ઓપ્ટિક કમ્યુનિકેશન્સ, સેટેલાઈટ, ટેલિફોન અને [[ઈન્ટરનેટ |ઈન્ટરનેટ]] ([[:en:Internet|Internet]])ની પ્રાપ્યતાના લાભની સાથે આવેલો ટેકનોલોજીકલ ફેરફાર કહેવાય.
*''ભાષા'' - સૌથી વધુ લોકપ્રિય ભાષા ઈંગ્લિશ છે.<ref>http://www.answerbag.com/q_view/53199</ref>
**વિશ્વના ૭૫ ટકા જેટલા મેઈલ, ટેલેક્સ અને ઈંગ્લિશમાં છે.
*''સ્પર્ધા'' - નવા વૈશ્વિક વ્યાપાર બજારમાં ટકવા માટે બહેતર ઉત્પાદકતા અને સ્પર્ધામાં વૃદ્ધિ જરૂરી છે. બજારો વિશ્વવ્યાપી બની રહ્યા હોવાથી વિવિધ ક્ષેત્રની કંપનીઓએ તેમના ઉત્પાદન સુધારવા પડે છે અને સ્પર્ધાનો સામનો કરવા ટેકનોલોજીનો વધારે કુશળ ઉપયોગ કરવો પડે છે.<ref>http://workinfonet.bc.ca/lmisi/Making/CHAPTER2/TANDG1.HTM</ref>
*''ઈકોલોજિકલ'' પર્યાવરણને લગતું વિજ્ઞાન - પર્યાવરણ સમક્ષ ઉભા થઈ રહેલા વૈશ્વિક પડકારોને આંતરરાષ્ટ્રીય સહકારથી ઉકેલી શકાય છે, જેમ કે [[ક્લાઈમેટ ચેન્જ, વાતાવરણમાં ફેરફાર|વાતાવરણમાં પેરપાર]] ([[:en:climate change|climate change]]), સરહદો ઓળંગીને દૂર સુધી ફેલાતું પાણી અને હવાનું પ્રદૂષણ, સમુદ્રમાં વધારે પડતી માછીમારી અને અતિક્રમણ કરતી પ્રજાતિઓનો ફેલાવો. પર્યાવરણને લગતા ઓછા નિયંત્રણો સાથે વિકાસશીલ દેશોમાં ઘણા કારખાના સ્થપાઈ રહ્યા હોવાથી વૈશ્વિકતા અને મુક્ત વ્યાપાર પ્રદૂષણ વધારી શકે છે. બીજી બાજુ, ઈતિહાસ એ બાબતનો સાક્ષી છે કે આર્થિક વિકાસ માટે "ગંદો" ઔદ્યોગિક તબક્કો જરૂરી છે અને એવી પણ દલીલ થાય છે કે નિયંત્રણોના નામે વિકાસશીલ રાષ્ટ્રોને જીવનધોરણ સુધારવાની તકથી વંચિત રાખવા જોઈએ નહિ.
*''સાંસ્કૃતિક'' - સાંસ્કૃતિક સંપર્કોનું મિશ્રણ, [[જાગૃતિ|ચેતના]] ([[:en:consciousness|consciousness]])ની નવી શ્રેણીઓનું આગમન અને સાંસ્કૃતિક પ્રવાહોનું પ્રતિનિધત્વ કરતી ઓળખ, જીવનધોરણ સુધારવાની અને વિદેશી ઉત્પાદનો તથા વિચારોને માણવાની ઈચ્છા, નવી ટેકનોલોજી તથા આદતોનો સ્વીકાર અને "વિશ્વ સંસ્કૃતિ"માં ભાગીદારી. [[ઉપભોકતાવાદ |ઉપભોકતાવાદ]] ([[:en:consumerism|consumerism]])ના પરિણામો અને ભાષાના હ્રાસ અંગે કેટલાક લોકો દુઃખ વ્યક્ત કરે છે.આ પણ જુઓ [[સંસ્કૃતિનો બદલાવ |સંસ્કૃતિનો બદલાવ]] ([[:en:Transformation of culture|Transformation of culture]]) .
**[[બહુસંસ્કૃતિવાદ|બહુસંસ્કૃતિવાદ]] ([[:en:multiculturalism|multiculturalism]]) અને વ્યક્તિગત રીતે [[સાંસ્કૃતિક વિવિધતા |સાંસ્કૃતિક વિવિધતા]] ([[:en:cultural diversity|cultural diversity]])નો બહેતર સંપર્ક. (દા.ત. [[હોલિવૂડ|હોલિવૂડ]] ([[:en:Hollywood|Hollywood]]) અને [[બોલિવૂડ |બોલિવૂડ]] ([[:en:Bollywood|Bollywood]]) ફિલ્મોની નિકાસ દ્વારા)કેટલાક લોકો આવી "આયાતી" સંસ્કૃતિને જોખમી ગણાવે છે, તેમનું માનવું છે કે આનાથી સ્થાનિક સંસ્કૃતિનું અસ્તિત્વ જોખમાશે તથા તેનાથી વિવિધતા ઘટશે અથવા સંસ્કૃતિઓનું [[સાંસ્કૃતિક મિશ્રણ-અનુકૂલન|મિશ્રણ]] ([[:en:cultural assimilation|assimilation]]) અનુકૂલન પણ ઘટી શકે છે. અન્ય કેટલાકના મતે બહુસંસ્કૃતિવાદને શાંતિ માટે તથા લોકો વચ્ચેની પરસ્પરની સમજણ માટે ઉપકારક ગણાવે છે.
**ગ્રેટર ઈન્ટરનેશનલ [[મુસાફરી |ટ્રાવેલ]] ([[:en:travel|travel]]) અને [[પ્રવાસન|ટુરિઝમ]] ([[:en:tourism|tourism]])
**વધારે મોટુ [[સ્થળાંતર|સ્થળાંતર]] ([[:en:immigration|immigration]]) તથા [[ગેરકાયદેસર સ્થળાંતર |ગેરકાયદેસર સ્થળાંતર]] ([[:en:illegal immigration|illegal immigration]])
**અન્ય દેશોમાં (તેમની સંસ્કૃતિમાં સ્વીકારાયેલા) સ્થાનિક કન્ઝ્યુમર ઉત્પાદનોનો ફેલાવો (દા.ત. ખાદ્ય વસ્તુઓ)
**ફેડ્સ અને પોપની વિશ્વવ્યાપી સંસ્કૃતિ, જેમ કે [[પોકેમોન|પોકેમોન]] ([[:en:Pokémon|Pokémon]]), [[સુડોકુ|સુડોકુ]] ([[:en:Sudoku|Sudoku]]), [[નુમા નુમા |નુમા નુમા]] ([[:en:Numa Numa|Numa Numa]]), [[ઓરિગામિ|ઓરિગામિ]] ([[:en:Origami|Origami]]), [[આઈડોલ શ્રેણી |આઈડોલ સીરિઝ]] ([[:en:Idol series|Idol series]]), [[યુ ટ્યુબ (YouTube)|યુ ટ્યુબ]] ([[:en:YouTube|YouTube]]), [[ઓરકુટ (Orkut)|ઓરકુટ]] ([[:en:Orkut|Orkut]]), [[ફેસબુક (Facebook)|ફેસબુક]] ([[:en:Facebook|Facebook]]), અને [[માયસ્પેસ (MySpace)|માયસ્પેસ]] ([[:en:MySpace|MySpace]]).ઈન્ટરનેટ કે ટેલિવિઝન ધરાવતા હોય તેવા લોકો માટે ઉપલબ્ધ, પૃથ્વી પરની વસતિનો નોંધપાત્ર હિસ્સો આની પહોંચની બહાર છે.
**વિશ્વમાં જાણીતી [[ફિફા વર્લ્ડ કપ|ફીફા વર્લ્ડ કપ]] ([[:en:FIFA World Cup|FIFA World Cup]]) અને [[ઓલિમ્પિક ગેમ્સ |ઓલિમ્પિક ગેમ્સ]] ([[:en:Olympic Games|Olympic Games]]) જેવા રમત જગતના કાર્યક્રમો.
**ન્યૂ મીડિયામાં મલ્ટિનેશનલ કોર્પોરેશનોનું જોડાણ. રગ્બી ટીમ [[ઓલ-બ્લેક્સ|ઓલ-બ્લેક્સ]] ([[:en:All-Blacks|All-Blacks]])ના પ્રાયોજક હોવાથી આદિદાસે વેબસાઈટ બનાવી છે જેના પર રગ્બીના દર્શકો આ ગેમ ડાઉનલોડ કરી શકે છે અને ઈન્ટરએક્ટિવ ગેમ હોવાથી રગ્બીની સ્પર્ધામાં ભાગ પણ લઈ શકે છે.<ref>{{cite journal
| last = Scherer
| first = J.
| year = 2007
}} [http://0-www-ca3.csa.com.prospero.murdoch.edu.au/ids70/view_record.php?id=2&recnum=11&log=from_res&SID=7nus1npgqrn36608043cjgh1b3&mark_id=search%3A2%3A35%2C10%2C20] </ref>
*''સામાજિક'' - માનવીય મદદ અને વિકાસના પ્રયત્નનો સાથે વિશ્વ જાહેર નીતિના મહત્વના પ્રતિનિધિ તરીકે [[બિન-સરકારી સંગઠન |બિન-સરકારી સંગઠન]] ([[:en:non-governmental organisation|non-governmental organisation]])ની પદ્ધતિનો વિકાસ.<ref name="globall">પાવેલ ઝાલેસ્કિ ''ગ્લોબલ નોન-ગવર્નમેન્ટલ એડમિનિસ્ટ્રેટિવ સીસ્ટમઃ જીઓસોશિયોલોજી ઓફ ધ થર્ડ સેકટર'', (અહીંયાઃ) ગાવિન, ડારિઉસ & ગ્લિન્સ્કિ, પિટોર (ઈડી), "સિવિલ સોસાયટી ઈન ધ મેકિંગ", આઈએફઆઈએસ પ્રકાશક, વોર્સઝાવા ૨૦૦૬</ref>
*''તકનીકી''
**[[વૈશ્વિક ટેલિકમ્યુનિકેશનનું માળખુ|વૈશ્વિક ટેલિકમ્યુનિકેશન માળખા]] ([[:en:global telecommunications infrastructure|global telecommunications infrastructure]])નો વિકાસ અને સરહદો ઓળંગીને આવતા ડેટાનો પ્રવાહ, [[ઈન્ટરનેટ |ઈન્ટરનેટ]] ([[:en:Internet|Internet]]), [[કમ્યુનિકેશન સેટેલાઈટ |કમ્યુનિકેશન સેટેલાઈટ્સ]] ([[:en:communication satellites|communication satellites]]), [[સબમરીન કમ્યુનિકેશન્સ કેબલ |સબમરીન ફાઈબર ઓપ્ટિક કેબલ]] ([[:en:Submarine communications cable|submarine fiber optic cable]]), અને [[મોબાઈલ ફોન |વાયરલેસ ટેલિફોન્સ]] ([[:en:Mobile phone|wireless telephones]]) જેવી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ
**વૈશ્વિક સ્તરે [[કોપીરાઇટ કાયદો|કોપીરાઈટ કાયદા]] ([[:en:copyright law|copyright law]])ઓ, [[પેટન્ટ|પેટન્ટ]] ([[:en:patent|patent]]) અને વિશ્વવ્યાપાર કરાર જેવા ધોરણોના અમલમાં વધારો.
*''કાયદેસર/નૈતિક''
**[[આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિમિનલ કોર્ટ |આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિમિનલ કોર્ટ]] ([[:en:international criminal court|international criminal court]])ની રચના અને [[ઈન્ટરનેશનલ કોર્ટ ઓફ જસ્ટિસ |આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય ઝુંબેશ]] ([[:en:International Court of Justice|international justice movements]]).
**[[અપરાધની આયાત |અપરાધની આયાત]] ([[:en:Crime importation|Crime importation]]) અને અપરાધ વિરોધી લડાઈના પ્રયત્નોમાં વૈશ્વિક જાગૃતિ અને સહકારમાં વૃદ્ધિ.
 
વૈશ્વિકીકરણના હકારાત્મક પાસાઓ જાણવા ખૂબ જ સરળ છે અને તેના મોટા ફાયદા દરેક જગ્યાએ નજરે ચડે છે, ત્યારે તેના કેટલાક નકારાત્મક ફળ પણ છે જે માત્ર કેટલાક કોર્પોરેશનને વૈશ્વિક બનવા માટે પ્રોત્સાહન આપતા પાસાઓનું અથવા તેના પરિણામોનું ફળ હોઈ શકે છે.
 
વૈશ્વિકીકરણ- વિશ્વભરમાં અર્થતંત્રો અને સમાજોનું વધતું જતું [[એકીકરણ|એકીકરણ]] ([[:en:integration|integration]])- [[આંતરરાષ્ટ્રીય અર્થતંત્ર|આંતરરાષ્ટ્રીય અર્થતંત્રોમાં]] ([[:en:international economics|international economics]]) પાછલા કેટલાક વર્ષોથી સૌથી વધુ ચર્ચાતો મુદ્દો છે.20 વર્ષ પહેલા ગરીબ હતા તેવા ચીન, ભારત અને અન્ય દેશોમાં ઝડપી વૃદ્ધિ અને ગરીબીમાં ઘટાડો એ વૈશ્વિકીકરણનું જમા પાસુ છે. પરંતુ વૈશ્વિકીકરણે અસમાનતા અને પર્યાવરણ પ્રદૂષણમાં વધારો કર્યો હોવાની ચિંતાના પગલે તેની સામે મોટા પાયે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વિરોધ ઉભો થયો છે<ref>http://www1.worldbank.org/economicpolicy/globalization/index.html</ref>
 
'''[[વ્યાપાર|વ્યાપાર]] ([[:en:Business|Business]])'''
 
1980ની નબળી આર્થિક નીતિઓના પરિણામે કોમોડિટી બજારમાં કડાકો આવ્યો હતો, તેના પરિણામે ઋણની કટોકટી સર્જાઈ હતી, કારણ કે એલડીસીએ કોમોડિટીનું ઉત્પાદન વધારવાનો અને આર્થિક વૃદ્ધિનો પ્રયાસ કર્યા હતા અને મોટા પ્રમાણમાં નાણા ઉધાર લીધા હતા. બેન્કોએ ત્યાર બાદ નવી લોન અને વર્તવ્યાજદરની પુનઃગોઠવણી તે સમયે વૈશ્વિકરણે તેમને કોમોડિટીની કિંમતો ઘટાડવા ફરજ પાડી હતી. એલડીસીઓ માટે કોમોડિટી એ આવકનો મુખ્ય સ્રોત હતી, જેના કારણે દેવાની ચૂકવણી કે તેમાં ઘટાડો કરવાનું તેમના વધારે અઘરુ બન્યું અને પરિણામે ઘણા કોમોડિટી ક્ષેત્રોમાં બેરોજગારી આવી.
આઉટસોર્સિંગ અને ઓફશોરિંગ જેવા વલણો એ વૈશ્વિકીકરણનું સીધું પરિણામ છે અને તેના લીધે સાંસ્કૃતિક વૈવિધ્ય સમસ્યારૂપ બની શકે તેવા કામના વાતાવરણનું સર્જન થયું છે. અમેરિકાની એક કંપની કે જ્યાં સમયપાલન એ મહત્વનું છે મિટિંગ હંમેશા સમય પર જ શરૂ થાય છે, આ કંપની દક્ષિણ અમેરિકા અથવા ફ્રાન્સમાં ઓફિસ શરૂ કરે તો સમાધાનનો સામનો કરવો પડે, કારણ કે આ સ્થળોએ મિટિંગમાં 10-15 મિનિટ મોડા પહોંચવાનું સ્વીકાર્ય છેઃ બરાબર સમયે પહોંચે તેને 'બ્રિટિશ ટાઈમ'<ref>ધી ઈકોનોમિસ્ટ, વેનેઝુએલા પર લેખ</ref> કહેવામાં આવે છે
 
'''[[સ્વેટશોપ્સ-તકલીફોની દુકાન |તકલીફોની દુકાન]] ([[:en:Sweatshops|Sweatshops]])'''
 
ગરીબ રાષ્ટ્રો માટે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારનો દરવાજો કે જે અન્ય સ્રોતનો માર્ગ મોકળો કરે છે તેને વૈશ્વિકીકરણ કહી શકાય. કોઈ દેશ કે રાષ્ટ્ર પાસે પોતાની જમીનમાં પકવેલા કે તેમાંથી ખાણ પ્રવૃત્તિ દ્વારા મેળવેલા ઉત્પાદનો ઓછા હોય ત્યારે વિશાળ કોર્પોરેશનોને આવા દેશોનો લાભ લેવાની અને “ગરીબી નિકાસ“ કરવાની તક દેખાય છે. આર્થિક વૈશ્વિકીકરણના પ્રારંભિક પરિણામો તરીકે વ્યાપાર અને કોર્પોરેટ વૃદ્ધિ તરીકે નોંધાયા છે ત્યારે હકીકતમાં ઘણા વધારે ગરીબ રાષ્ટ્રોમાં વૈશ્વિકીકરણ એ નીચા [[વેતન દર |વેતન દર]] ([[:en:wage rate|wage rate]])નો લાભ લેવા માટે કરાયેલુ વિદેશી રોકાણ છેઃ આમ છતાં રોકાણ દ્વારા દેશનું [[મૂડી ભંડોળ |મૂડી રોકાણ]] ([[:en:Capital Stock|Capital Stock]]) વધે છે અને સાથે વેતન દર પણ વધે છે.
 
વૈશ્વિકીકરણના વિરોધીઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા ઉદાહરણોમાંનું એક છેઃ ઉત્પાદકો દ્વારા ”[[તકલીફોની દુકાન |તકલીફોની દુકાન]] ([[:en:Sweatshops|Sweatshops]])”[[વિશ્વ વિનિમય |વિશ્વ વિનિમય]] ([[:en:Global Exchange|Global Exchange]]) અનુસાર સ્પોર્ટ્સ શૂના ઉત્પાદકો મોટા પાયે આ ”તકલીફોની દુકાનો”નો ઉપયોગ કરે છે અને જો ચોક્કસ રીતે કોઈ કંપનીનું નામ આપવું હોય તો તે છે- [[નાઈકી, ઈન્ક. |નાઈકી]] ([[:en:Nike, Inc.|Nike]]).<ref>http://www.globalexchange.org/campaigns/sweatshops/nike/faq.html</ref>ફેક્ટરીઓ ગરીબ રાષ્ટ્રોમાં સ્થપાઈ છે કે જ્યાં કર્મચારીઓ ઓછા વેતનથી કામ કરવા તૈયાર છે.ત્યાર બાદ જો પેલા દેશોમાં ઉત્પાદન પ્રક્રિયાનું સંચાલન કરતાં શ્રમ કાયદામાં પરિવર્તન આવે અને કડક કાયદા બને તો ફેક્ટરી બંધ કરી દેવાય છે અને તેને વધારે મુક્ત આર્થિક નીતિઓ ધરાવતા દેશમાં સ્થાપવામાં આવે છે.{{Fact|date=October 2008}}
 
તકલીફોની દુકાન વિરોધી અભિયાન માટે અને લોકોને શિક્ષિત કરવા માટે વિશ્વવ્યાપી એજન્સીઓ સ્થાપવામાં આવી છે. “ધી ડીસન્ટ વર્કિંગ કંડિશન એન્ડ ફેર કોમ્પિટિશન એક્ટ“- કામ માટેનું યોગ્ય વાતાવરણ અને સ્વચ્છ સ્પર્ધા ધારો- એ અમેરિકામાં [[રાષ્ટ્રીય મજૂર સમિતિ |રાષ્ટ્રીય મજૂર સમિતિ]] ([[:en:National Labor Committee|National Labor Committee]])એ ઘડેલો કાયદો છે.{{Fact|date=October 2008}} તકલીફોની દુકાનના સામાનની નિકાસ, આયાત કે વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની અને માનવીય તથા કામદારના અધિકારોનો આદર કરવાની કંપનીઓની કાયદેસરની જવાબદારી છે. {{Fact|date=October 2008}}[[આંતરરાષ્ટ્રીય મજૂર સંગઠન |આંતરરાષ્ટ્રીય મજૂર સંગઠન]] ([[:en:International Labor Organization|International Labor Organization]])એ ઘણા કડક કાયદા ઘડ્યા છે અને આ કાયદાના ભંગનું પરિણામ અમેરિકાના બજારોમાં પ્રવેશ માટે પ્રતિબંધ છે. {{Fact|date=October 2008}}
 
ચોક્કસ રીતે વાત કરીએ તો, મૂળ ધોરણોમાં [[બાળ મજૂરી |બાળ મજૂરી]] ([[:en:child labor|child labor]]), [[બળજબરીથી મજૂરી |બળજબરીથી મજૂરી]] ([[:en:forced labor|forced labor]]) માટે મનાઈ છે, [[એસોસિએશન-સંગઠનનું સ્વાતંત્ર્ય|સંગઠનનું સ્વાતંત્ર્ય]] ([[:en:freedom of association|freedom of association]]), આયોજનનો અને સંયુક્ત વાટાઘાટોનો અધિકાર તથા કામની યોગ્ય પરિસ્થિતનો સમાવેશ થાય છે.<ref>http://www.educatingforjustice.org/stopnikesweatshops.htm</ref>
 
[[ટિઝિઆના ટેરાનોવા |ટિઝિઆના ટેરાનોવા]] ([[:en:Tiziana Terranova|Tiziana Terranova]])એ જણાવ્યું છે કે વૈશ્વિકીકરણે "મુક્ત શ્રમ"ની સંસ્કૃતિ આણી છે. ડિજિટલ સંદર્ભે, આ એવી જગ્યા છે જ્યાં વ્યક્તિ (મૂડી રોકનાર) શોષણ કરે છે અને સાથે "મજૂર પોતાની જાતે ટકી શકે તેવા સાધનો ખલાસ કરી નાખે છે."ઉદાહરણ તરીકે [[ડિજિટલ મીડિયા |ડિજિટલ મીડિયા]] ([[:en:digital media|digital media]])ના વિસ્તારમાં (એનિમેશન, હોસ્ટિંગ [[ચેટ રૂમ |ચેટ રૂમ]] ([[:en:chat room|chat room]]), ડિઝાઈનિંગ રૂમ) કે જ્યાં સામાન્ય રીતે લાગે છે તેના કરતાં ઓછી ચમકદમક હોય છે. ગેમિંગ ઉદ્યોગમાં, ચાઈનિઝ ગોલ્ડ માર્કેટ સ્થાપિત થયું છે. <ref>ટેરી ફ્લ્યૂ.ટેન કી કન્ટેમ્પરરી ન્યૂ મીડિયા થીઅરિસ્ટ.2008. પી-18 </ref>
 
'''[[સંસ્કૃતિ|સંસ્કૃતિ]] ([[:en:Culture|Culture]])'''
 
એક પાવરફૂલ સ્રોતે સમગ્ર વિશ્વમાંથી સાંસ્કૃતિક સરહદો તોડી નાખી છે. આ પ્રભાવશાળી સાધન કયુ છે?તે છે ઈન્ટરનેટ અને શોધો માટેની તેની અનંત સંભાવના.ઈન્ટરનેટના માધ્યમથી વ્યક્તિ વિશ્વના ગમે તે ખૂણે સરળતાથી સંપર્ક કરી શકે છે. સમગ્રતયા અલગ પદ્ધતિ જીવન જીવતી વ્યક્તિ સાથે તે વાતચીત કરી શકે છે અને આમ છતાં બંને વચ્ચે એક સમાનતા છે, ઈન્ટરનેટ. ભાષાનું બંધન હોય તો ફ્લિકર, કોઈ ફોટ શેરિંગ સાઈટ વડે સિંગાપોર કે જર્મનીના લોકો એક પણ શબ્દ વગર એકસરખી રીતે વાતચીત કરી શકે છે. ઈન્ટરનેટે સાચા અર્થમાં વિશ્વને નાનકડુ બનાવી દીધું છે.
{{cquote|[[Alan Greenspan]] has proclaimed himself "shocked" that "the self-interest of lending institutions to protect shareholders' equity" proved to be an illusion... The [[Reagan]]-[[Thatcher]] model, which favored finance over domestic manufacturing, has collapsed. ... The mutually reinforcing rise of [[financialization]] and [[globalization]] broke the bond between American capitalism and America's interests. ...we should take a cue from [[Scandinavia]]'s [[social capitalism]], which is less manufacturing-centered than the German model. The Scandinavians have upgraded the skills and wages of their workers in the retail and service sectors -- the sectors that employ the majority of our own workforce. In consequence, fully employed impoverished workers, of which there are millions in the United States, do not exist in Scandinavia.<ref>[[Harold Meyerson]], [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/03/11/AR2009031103218.html?wpisrc=newsletter "Building a Better Capitalism"], The [[Washington Post]], March 12, 2009.</ref>}}
 
== વૈશ્વીકીકરણની તરફેણમાં (વૈશ્વિકવાદ) ==
[[Imageચિત્ર:Less than $2 a day.png|thumb|325px|[[જેફ્રી સાશ|જેફ્રી સાશ]] ([[:en:Jeffrey Sachs|Jeffrey Sachs]]) જેવા વૈશ્વિકીકરણના હિમાયતીઓ ચીન જેવા દેશોમાં ગરીબીના દરમાં આવેલા ઘટાડા તરફ નિર્દેશ કરે છે, કે જ્યાં વૈશ્વિકીકરણે મજબૂત પગ જમાવ્યા છે. જ્યારે કે વૈશ્વિકીકરણની ઓછી અસર અનુભવનાર સબ-સહારાન આફ્રિકાના પ્રદેશોમાં ગરીબી દર સ્થિર રહ્યો છે.<ref name = "The End of Poverty"/>]]
 
<!-- Unsourced image removed: [[Image:Bangalore.jpg|thumb|Globalization has brought foreign companies to [[Bangalore]], India]] -->
[[મુક્ત વ્યાપાર |મુક્ત વ્યાપાર]] ([[:en:free trade|free trade]])ના સમર્થકોનો દાવો છે કે ખાસ કરીને વિકાસશીલ રાષ્ટ્રોમાં આનાથી આર્થિક સમૃદ્ધિ અને તકો વધે છે અને નાગરિક સ્વાતંત્ર્યય વધે છે અને પરિણામે સ્રોતની વધારે સક્ષમ ફાળવણી કરી શકાય છે. [[તુલનાત્મક લાભ |તુલનાત્મક લાભ]] ([[:en:comparative advantage|comparative advantage]])ના આર્થિક સિદ્ધાંતો મુજબ મુક્ત વ્યાપારથી તમામ સંકળાયેલા દેશોને લાભ થાય છે અને આ પ્રક્રિયા સ્રોતની સક્ષમ ફાળવણી તરફ દોરી જાય છે.જો વ્યાપક રીતે વાત કરીએ તો વૈશ્વિકીકરણથી વિકાસશીલ દેશોમાં નીચા ભાવ, વધુ રોજગારી, ઊંચી ઉપજ અને ઉચ્ચ જીવન ધોરણ આવે છે.<ref name = "The End of Poverty"/><ref name = "World Bank, Poverty Rates, 1981 - 2002"/>
 
{{quote|One of the ironies of the recent success of India and China is the fear that... success in these two countries comes at the expense of the United States. These fears are fundamentally wrong and, even worse, dangerous. They are wrong because the world is not a zero-sum struggle... but rather is a positive-sum opportunity in which improving technologies and skills can raise living standards around the world.|[[Jeffrey D. Sachs]]|The End of Poverty, 2005
}}
 
[[લેઈસેઝ- વાજબી મૂડીવાદ |લેઈસેઝ-વાજબી મૂડીવાદ]] ([[:en:laissez-faire capitalism|laissez-faire capitalism]]), અને કેટલાક [[ઉદારવાદીઓ|ઉદારવાદીઓ]] ([[:en:Libertarians|Libertarians]])ના પુરસ્કર્તાઓ કહે છે કે [[લોકશાહી |લોકશાહી]] ([[:en:democracy|democracy]]) અને [[મૂડીવાદ |મૂડીવાદ]] ([[:en:capitalism|capitalism]]) સ્વરૂપે વિકસિત વિશ્વમાં રાજકીય અને [[આર્થિક સ્વાતંત્ર્ય|આર્થિક સ્વાતંત્ર્ય]] ([[:en:economic freedom|economic freedom]])ની ઉચ્ચતર કક્ષા એ તેમના પોતાના હેતુ છે અને તેનાથી ઉચ્ચ સ્તરની ભૌતિક સમૃદ્ધિનું સર્જન થાય છે. તેઓ વૈશ્વિકીકરણને સ્વાતંત્ર્ય અને મૂડીવાદના લાભદાયી પ્રસાર તરીકે જુએ છે. <ref name = "The End of Poverty"/>
 
[[લોકશાહી વૈશ્વીકીકરણ|લોકશાહી વૈશ્વિકીકરણ]] ([[:en:democratic globalization|democratic globalization]])ના સમર્થકોને ક્યારેક વૈશ્વિકવાદીઓ તરફી ગણવામાં આવે છે. તેઓ માને છે કે વૈશ્વિકીકરણનો પહેલો તબક્કો બજારલક્ષી હતો અને ત્યાર બાદના તબક્કામાં [[વિશ્વ નાગરિક |વિશ્વ નાગરિક]] ([[:en:world citizen|world citizen]])ની ઈચ્છાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી વૈશ્વિક આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાના ગઠન થવું જોઈએ. અન્ય વિશ્વવાદીઓ કરતા જુદા પાડતો મુદ્દો એ છે કે આ ઈચ્છાને દિશા આપવા માટે તેઓ કોઈ પણ પ્રકારની આગોતરી વિચારધારા રજૂ કરતા નથી, પરંતુ લોકશાહી પ્રક્રિયા દ્વારા નાગરિકોને મુક્ત પસંદગીની છૂટ આપે છે અને આ વ્યાખ્યા તેમના પર છોડે છે. {{Fact|date=February 2007}}
 
ભૂતપૂર્વ [[કેનેડિયન સંસદ |કેનેડિયન સાંસદ]] ([[:en:Canadian Senate|Canadian Senator]]) [[ડગલસ રોચે |ડગલાસ રોચે]] ([[:en:Douglas Roche|Douglas Roche]]), [[કેનેડાની વ્યવસ્થા |ઓ.સી.]] ([[:en:Order of Canada|O.C.]]), જેવા કેટલાક લોકો ગ્લોબલાઈઝેશનને અનિવાર્ય માને છે અને બિન-ચૂંટાયેલી આંતરરાષ્ટ્રીય સમિતિઓની બાદબાકી માટે [[સીધી ચૂંટણી |સીધી ચૂંટાયેલી ]] ([[:en:direct election|directly-elected]]) [[સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સંસદીય સભા |સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સંસદીય સભા]] ([[:en:United Nations Parliamentary Assembly|United Nations Parliamentary Assembly]]) જેવી સંસ્થાઓ સ્થાપવાની તરફેણ કરે છે.
 
વૈશ્વિકીકરણના સમર્થકોની દલીલ છે કે વૈશ્વિકીકરણ વિરોધી ઝુંબેશમાં પોતાનો અભિપ્રાય સાચો ઠેરવવા [[અવિશ્વસનીય પુરાવા |અવિશ્વસનિય પુરાવા]] ([[:en:anecdotal evidence|anecdotal evidence]]){{Fact|date=July 2007}}નો ઉપયોગ થાય છે, જ્યારે કે વિશ્વના આંકડાઓ વૈશ્વિકીકરણનું મજબૂત સમર્થન કરે છેઃ
*વિશ્વ બેન્કના આંકડા અનુસાર 1981થી 2001 સુધીમાં રોજની એક ડોલર અથવા તેનાથી ઓછી આવક મેળવતા લોકોની સંખ્યા 1.5 અબજથી ઘટીને 1.1 અબજ થઈ છે. આ સાથે જ વિશ્વી વસતી પણ વધી છે, જેના લીધે ટકાની દ્રષ્ટિએ વિકાસશીલ દેશોમાં આવા લોકોની સંખ્યા વસતીના 40 ટકાથી ઘટીને 20 ટકા થઈ છે.<ref>"1980ના દસકાની શરૂઆતથી વિશ્વના સૌથી વધુ ગરીબો કઈ રીતે ખર્ચ મેળવે છે?"શાઓહુઓ ચેન અને માર્ટિન રેવેલિઅન દ્વારા.[http://econ.worldbank.org/external/default/main?ImgPagePK=64202990&entityID=000112742_20040722172047&menuPK=64168175&pagePK=64210502&theSitePK=477894&piPK=64210520]
 
 
'''સ્રોતઃ વિશ્વ બેન્ક, ગરીબી અંદાજો''', 2002'''<ref name="World Bank, Poverty Rates, 1981 - 2002">{{cite web|url=http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/table2-7.pdf|title=World Bank, Poverty Rates, 1981 - 2002|accessdate=2007-06-04|format=PDF}}</ref>
*વિશ્વને એક સમગ્ર એકમ તરીકે જોઈએ તો [[આવક અસામનતા |આવક અસામનતા]] ([[:en:Income inequality|Income inequality]]) ઘટી રહી છે.<ref>[http://www.columbia.edu/~xs23/papers/worldistribution/NYT_november_27.htm ડેવિડ બ્રુક્સ, ''"ગુડ ન્યૂઝ એબાઈટ પોવર્ટી''"] </ref>વ્યાખ્યા અને વિગતોની પ્રાપ્યતા સંદર્ભે અતિશય ગરીબના ઘટાડાની ગતિના મામલે મતભેદો છે. નીચે નોંધ્યા મુજબ, આ વિવાદ ઉભો કરનારા અન્ય લોકો છે. અર્થશાસ્ત્રી [[ઝેવિયર સલા-આઈ-માર્ટિન|ઝેવિયર સલા-આઈ-માર્ટિન]] ([[:en:Xavier Sala-i-Martin|Xavier Sala-i-Martin]])એ ૨૦૦૭ વિશ્લેષણમાં દલીલ કરી હતી કે વિશ્વને એક એકમ તરીકે જોઈએ તો આવકની અસમાનતા ઘટી રહી હોવાની વાત ખોટી છે.[http://www.heritage.org/research/features/index/chapters/htm/index2007_chap1.cfm]આવક અસાનતાના ભૂતકાળના વલણો અંગે કોણ સાચુ છે તેની ચર્ચાનો કોઈ અર્થ નથી, પરંતુ સાપેક્ષ અસાનતા કરતાં સંપૂર્ણ ગરીબમાં સુધારો વધુ મહત્વનો હોવાની દલીલ થાય છે. [http://www.nytimes.com/2007/01/25/business/25scene.html?ex=1327381200&en=47c55edd9529cae7&ei=5090&partner=rssuserland&emc=rss/]
*[[બીજુ વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વ યુદ્ધ]] ([[:en:World War II|World War II]])થી માંડીને વિકાસશીલ દેશોમાં [[અપેક્ષિત જીવન |અપેક્ષિત જીવન]] ([[:en:Life expectancy|Life expectancy]]) લગભગ બમણું થયું છે અને વિકસતા તથા વિકસિત રાષ્ટ્રો કે જ્યાં વિકાસ ઓછો છે વચ્ચેનું અંતર ઘટવાની શરૂઆત થઈ ગઈ છે. એટલે સુધી કે અલ્પ વિકસિત સબ-સહારન આફ્રિકામાં અપેક્ષિત જીવન બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પહેલા ૩૦ વર્ષ હતું, જે વધીને ૫૦ વર્ષ થયુ હતું, જોકે બાદમાં એઈડ્સની વ્યાપક મહામારી અને અન્ય રોગોના કારણે હાલમાં તેનું સ્તર ઘટીને ૪૭ વર્ષ થયું છે. દરેક વિકાસશીલ દેશમાં [[બાળ મૃત્યુ|બાળ મૃત્યુ]] ([[:en:Infant mortality|Infant mortality]])નું પ્રમાણ ઘટ્યુ છે. <ref>[http://www.theglobalist.com/DBWeb/StoryId.aspx?StoryId=2429 ગાય પ્ફેફેરમેન, ''"ધી એઈટ લૂઝર્સ ઓફ ગ્લોબલાઈઝેશન''"] </ref>
*લોકશાહીમાં નાટ્યાત્મક ઢબે વધારે થયો છે અને ૨૦૦ના વર્ષમાં દરેક રાષ્ટ્ર [[વૈશ્વિક મતાધિકાર|સાર્વત્રિક મતાધિકાર]] ([[:en:universal suffrage|universal suffrage]]) ધરાવતો હતો જ્યારે કે ૧૯૦૦માં આવા રાષ્ટ્રોનું પ્રમાણ ૬૨.૫% હતું.<ref>[http://www.freedomhouse.org/reports/century.html ફ્રીડમ હાઉસ] મુક્ત ગૃહ</ref>
*મહિલાઓને નોકરી અને આર્થિક સલામતી મળવાથી [[બાંગ્લાદેશ|બાંગ્લાદેશ]] ([[:en:Bangladesh|Bangladesh]]) જેવા રાષ્ટ્રોએ સ્ત્રીઓને સમાન હકની હિમાયત કરતા [[નારીવાદ |નારીવાદ]] ([[:en:Feminism|Feminism]])ના ક્ષેત્રે પ્રગતિ કરી છે. <ref name="The End of Poverty">{{cite book | last = Sachs | first = Jeffrey | authorlink = | coauthors = | year = 2005 | title = The End of Poverty | publisher = The Penguin Press | location = New York, New York | isbn = 1-59420-045-9}}</ref>
*રોજની માથાદીઠ ૨,૨૦૦ [[કેલરી|કેલરી]] ([[:en:calorie|calorie]]) (૯,૨૦૦ [[કિલોજૂલ્સ|કિલોજૂલ]] ([[:en:kilojoules|kilojoules]]) કરતાં ઓછો ખોરાક મેળવનાર લોકોની સંખ્યા ૧૯૬૦ના દસકાની મધ્યમાં ૫૬% હતી, જે ૧૯૯૦ના દસકામાં ઘટીને ૧૦% કરતા પણ ઓછી થઈ.<ref>[http://reason.com/news/show/34961.html બેઈલી, આર.(૨૦૦૫).]</ref>
*૧૯૫૦થી ૧૯૯૯ની વચ્ચે વિશ્વનો સાક્ષરતા દર ૫૨%થી વધીને ૮૧% થયો. ખાસ કરીને મહિલા સાક્ષરતા ક્ષેત્રે પ્રગતિ સધાઈઃ પુરષોની સરખામણીમાં મહિલાઓનો સાક્ષરતા દર ૧૯૭૦માં ૫૯% ટકા હતો, જે ૨૦૦માં ૮૦% થયો.<ref>[http://reason.com/news/show/34961.html બેઈલી, આર.(૨૦૦૫). ગરીબો કદાચ ધનવાન નહિ બન્યા હોય, પરંતુ તેમનું આયુષ્ય વધ્યુ છે.]</ref>
*૧૯૬૦માં શ્રમ બળમાં બાળકોનું પ્રમાણ ૨૪% હતું, જે ૨૦૦માં ૧૦% થયું.<ref>[http://www.oxfordleadership.com/DataFiles/homePage/Projects/OLA_Mexico%20_Award_Oct%2020_2006.pdf ઓક્સફોર્ડ લીડરશિપ એકેડમી.]</ref>
*કાર, રેડિયો અને ટેલિફોનમાં વીજવપરાશનું વલણ વધી રહ્યું છે અને સાથે જ સ્વચ્છ પાણી મેળવતા લોકોનું પ્રમાણ પણ વધી રહ્યું છે. <ref>[http://dx.doi.org/10.1016/j.worlddev.2004.06.016 ચાર્લ્સ કેની, વાય આર વી વરિડ અબાઉટ ઈનકમ? આપણે આવક માટે કેમ ચિંતિત છીએ?મહત્વ ધરાવતી તમામ વસ્તુઓ મહદઅંશે રૂપાંતર છે, વિશ્વ બેન્ક, વોલ્યુમ ૩૩, અંક ૧, જાન્યુઆરી ૨૦૦૫, પાના ૧-૧૯]</ref>
*''[[ધી ઈમ્પ્રુવિંગ સ્ટેટ ઓફ ધી વર્લ્ડ|ધી ઈમ્પ્રુવિંગ સ્ટેટ ઓફ ધી વર્લ્ડ]] ([[:en:The Improving State of the World|The Improving State of the World]])'' નામનું પુસ્તક તેના માટે પુરાવા રજૂ કરે છે, જે મુજબ માનવજાતિની સ્થિતિ સુધરી રહી છે અને વૈશ્વિકીકરણ આ સુધારોનો એક ભાગ છે. પર્યાવરણીય અસરથી વિકાસ મર્યાદિત રહેશે તેવી દલીલોનો પણ તે જવાબ આપે છે.
 
વૈશ્વિકીકરણના ટીકાકારો [[પશ્ચિમીકરણ |પશ્ચિમીકરણ]] ([[:en:Westernization|Westernization]])ની ટીકા કરતા હોય છે પરંતુ, ૨૦૦૫ યુનેસ્કો અહેવાલ<ref>[http://www.uis.unesco.org/template/pdf/cscl/IntlFlows_EN.pdf ૨૦૦૫ યુનેસ્કો અહેવાલ]</ref>એ દર્શાવ્યું હતું કે સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાન સ્વીકૃત બની રહ્યો છે. ૨૦૦૨માં ચીન એ ત્રીજુ સાંસ્કૃતિક સામાનનું સૌથી મોટુ નિકાસકાર હતું, જ્યારે કે પહેલા અને બીજા ક્રમે યુકે તથા યુએસ હતા. ૧૯૯૪થી ૨૦૦૨ની વચ્ચે ઉત્તર અમેરિકા અને યુરોપીય સંઘ વચ્ચેની સાંસ્કૃતિક નિકાસનો ફાળો ઘટ્યો હતો, જ્યારે કે એશિયાની સાંસ્કૃતિક નિકાસે ઉત્તર અમેરિકાને પાછળ રાખી દીધુ હતું.
 
== વૈશ્વિકીકરણ-વિરોધી ==
{{main|Anti-globalization}}
 
વૈશ્વિકીકરણના [[નવઉદાર|નવઉદાર]] ([[:en:neoliberal|neoliberal]]) સ્વરૂપનો વિરોધ કરતા રાજકીય સમુદાય અને જૂથોના ઉલ્લેખ માટે '''વૈશ્વિકીકરણ વિરોધી''' શબ્દનો ઉપયોગ થાય છે.
 
પોતાનું સાર્વભૌમત્વ દર્શાવવા માટે અને લોકશાહી નિર્ણયની પ્રક્રિયા દર્શાવવા માટે રાજ્ય દ્વારા લેવાયેલા પલગા અથવા પ્રક્રિયાનો પણ વૈશ્વિકીકરણ-વિરોધમાં માં સમાવેશ થઈ શકે છે. લોકોના આંતરરાષ્ટ્રીય સ્થળાંતરને નિયંત્રિત રાખવા લેવાતા પગલા, માલસામાન અને માન્યતા, વિશેષ રીતે [[મુક્ત બજાર |મુક્ત બજાર]] ([[:en:free market|free market]]) નિયંત્રણો હળવા બનાવવા [[આઈએમએફ|આઈએમએફ]] ([[:en:IMF|IMF]]) અથવા [[ડબલ્યુટીઓ |ડબલ્યુટીઓ]] ([[:en:WTO|WTO]]) જેવી સંસ્થાઓ દ્વારા અપાતા પ્રોત્સાહનથી વૈશ્વિકીકરણ-વિરોધી અસરો સર્જાઈ શકે છે. આ ઉપરાંત [[નાઓમી ક્લેઈન |નાઓમી ક્લેઈન]] ([[:en:Naomi Klein|Naomi Klein]]) તેમના પુસ્તક [[No Logo: Taking Aim at the Brand Bullies|નો લોગો]]માં જણાવે છે તેમ વૈશ્વિકીકરણ વિરોધ કોઈ એક [[સામાજિક ચળવળ|સામાજિક ચળવળ]] ([[:en:social movement|social movement]]) અથવા [[અમ્બ્રેલા શબ્દ |અમ્બ્રેલા ટર્મ]] ([[:en:umbrella term|umbrella term]])ને સૂચવે છે, જે [[રાષ્ટ્રવાદીઓ |રાષ્ટ્રવાદીઓ]] ([[:en:Nationalists|Nationalists]]) અને સમાજવાદીઓ જેવી અનેક અલગ-અલગ સામાજિક ચળવળો<ref>નો લોગોઃ જગ્યા નહિ, પસંદગી નહિ, નોકરી નહિ, નાઓમી ક્લેઈન. </ref>ને આવરી લેતી હોય. અન્ય કિસ્સામાં, કોર્પોરેશનો વ્યાપાર કરારના પ્રભાવનો ઉપયોગ કરી [[લોકશાહી |લોકશાહી]] ([[:en:democratic|democratic]]) નાગરિકોના અધિકાર{{Fact|date=October 2008}}, [[કુદરતી પર્યાવરણ|પર્યાવરણ]] ([[:en:natural environment|environment]]) નિશ્ચિત રૂપે [[હવાની ગુણવત્તાનો ઈન્ડેક્સ |હવાની ગુણવત્તાના ઈન્ડેક્સ]] ([[:en:air quality index|air quality index]]) અને [[વરસાદી જંગલો |વરસાદી જંગલ]] ([[:en:rain forests|rain forests]])નેનુકસાન પહોંચે તે રીતે સત્તાનો અમલ કરતા હોય ત્યારે ભાગીદારો બહુમતિની અનિયંત્રિત રાજકીય સત્તાનો, બહુ-રાષ્ટ્રીય કોર્પોરેશનનો વિરોધ કરે છે{{Fact|date=October 2008}}. [[મજૂર હકો | શ્રમ કાયદા]] ([[:en:labor rights|labor rights]]) નિશ્ચિત કરવામાં રાષ્ટ્રીય સરકારના સાર્વભૌમત્વ જોખમમાં મૂકાતુ હોય અને તેમાં {{Fact|date=October 2008}}યુનિયનની રચનાનો અધિકાર, સ્વાસ્થ્ય અને સલામતીના કાયદા અથવા [[વિકાસશાલ દેશો |વિકાસશીલ દેશો]] ([[:en:developing countries|developing countries]])સાંસ્કૃતિક આદતો કે પરંપરાનો ભંગ થતો હોય ત્યારે વિરોધ થાય છે.{{Fact|date=October 2008}}
 
"વૈશ્વિક-વિરોધી"અથવા "સંશયવાદી" ગણાતા (હિર્સ્ટ અને થોમ્પસન) કેટલાક લોકો<ref>હિર્સ્ટ એન્ડ થોમ્પસન "વૈશ્વિકીકરણનું ભવિષ્ય " પ્રકાશિતઃ કોર્પોરેશન ને સંઘર્ષ, વોલ્યુમ 37, નં.3, 247-265 (2002) ઓડીઆઈઃ 10.1177/0010836702037003671http://cac.sagepub.com/cgi/content/short/37/3/247</ref> વ્યાખ્યાને અસ્પષ્ટ અને ભૂલ ભરેલી ગણાવે છે<ref>મોરિસ, ડગલાસ "વૈશ્વિકીકરણ અને પ્રસાર માધ્યમ લોકશાહી. ઈન્ડીમીડિયાનો કિસ્સો ", ''નેટવર્ક સોસાયટીનું ઘડતર'', [[એમઆઈટી પ્રેસ|એમઆઈટી પ્રેસ]] ([[:en:MIT Press|MIT Press]]) ૨૦૦૩. <small>સૌજન્ય જોડાણ (પૂર્વ-પ્રકાશન વૃત્તાંત)[http://www3.fis.utoronto.ca/research/iprp/c3n/CI/DMorris.htm]</small></ref><ref>
[http://convention.allacademic.com/asa2003/view_paper_info.html?pub_id=179&part_id1=13161]
પોડોબ્નિક, બ્રુસ, ''વૈશ્વિકીકરણનો વિરોધઃ વૈશ્વિકીકરણ વિરોધી અભિયાનોમાં ઘટનાચક્ર અને ક્રમિક વિકાસ'', પી.૨.</ref>.
જેમાં પ્રતિનિધિત્વ, માનવ અધિકાર અને સમાનતાની માગ હોય છે.
 
જોસેફ સ્ટિગ્લિટ્ઝ અને એન્ડ્ર્યુ ચાર્લટન લખે છે<ref>સ્ટિગ્લિટ્ઝ, જોસેફ એન્ડ ચાર્લટન ''ફેર ટ્રેડ ફોર ઓલઃ હાઉ ટ્રેડ કેન પ્રમોટ ડેવલપમેન્ટ'' તમામ માટે યોગ્ય વ્યાપારઃ વ્યાપાર કઈ રીતે વિકાસને પ્રોત્સાહન આપી શકે. ૨૦૦૦૫ પી. ૫૪ એન. ૨૩</ref>: {{cquote|The anti-globalization movement developed in opposition to the perceived negative aspects of globalization. The term 'anti-globalization' is in many ways a misnomer, since the group represents a wide range of interests and issues and many of the people involved in the anti-globalization movement do support closer ties between the various peoples and cultures of the world through, for example, aid, assistance for refugees, and global environmental issues.}} આ દ્રષ્ટિ સાથે સંકળાયેલા કેટલાક સભ્યો પોતાની જાતને '''[[ગ્લોબલ જસ્ટિસ મૂવમેન્ટઃ આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય ચળવળ|વૈશ્વિક ન્યાય ચળવળ]] ([[:en:Global Justice Movement|Global Justice Movement]])''' તરીકે ઓળખાવવાનું પસંદ કરે છે, '''કોર્પોરેટ-વૈશ્વિકીકરણ વિરોધી ઝુંબેશ''', '''ચળવળોની ચળવળ''' (ઈટાલીમાં લોકપ્રિય શબ્દ), "'''[[ઓલ્ટર-ગ્લોબલાઈઝેશન- વૈશ્વિકીકરણને બદલો |વૈશ્વિકીકરણમાં બદલાવ]] ([[:en:Alter-globalization|Alter-globalization]])'''" ચળવળ (ફ્રાન્સમાં લોકપ્રિય), "'''વૈશ્વિકીકરણનો પ્રતિકાર'''" ચળવળ અને અન્ય શરતોની સંખ્યા.
 
આર્થિક વૈશ્વિકીકરણના વર્તમાન વહેણનો વિરોધ કરનાર વિવેચકો માને છે કે પૃથ્વીના જીવચક્રને પહોંચી રહેલી અસહ્ય હાનિ સંદર્ભે પૃ્થવીને થઈ રહેલા નુકસાન તથા મનુષ્યએ ચૂકવવી પડતી કિંમત માટે વૈશ્વિકીકરણ જવાબદાર છે એટલે કે ગરીબી, અસામનતા, વિભિન્ન દેશ અને મૂળના લોકોના મિશ્રણથી ઉભી થતી વિસંવાદિતા, અન્યાય જેવી વસ્તુઓ ભોગવીને માનવીએ ચૂકવવી પડતી કિંમત માટે તથા તથા પરંપરાગત સંસ્કૃતિના થઈ રહેલા હ્રાસ માટે વૈશ્વિકીકરણ સાથે સંકળાયેલુ આર્થિક પરિવર્તન જવાબદાર છે. વિકાસ પ્રક્રિયાની ગણતરી વિશ્વ બેન્ક જેવી સંસ્થાઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા જીડીપી જેવા માપદંડોને તેઓ સીધો પડકાર ફેંકે છે અને [[ન્યૂ ઈકોનોમિક્સ ફાઉન્ડેશન|ન્યૂ ઈકોનોમિક્સ ફાઉન્ડેશન]] ([[:en:New economics foundation|New Economics Foundation]]) દ્વારા <ref>[http://www.neweconomics.org/gen/uploads/dl44k145g5scuy453044gqbu11072006194758.pdf ગ્રહના સુખનો સૂચકાંક]</ref> બનાવવામાં આવેલ [[હેપી પ્લેનેટ ઈન્ડેક્સ- ગ્રહના સુખનો સૂચકાંક|હેપી પ્લેનેટ ઈન્ડેક્સ]] ([[:en:Happy Planet Index|Happy Planet Index]]) જેવા અન્ય માપદંડોને વધુ પસંદ કરે છે<ref>[http://www.neweconomics.org/gen ન્યૂ ઈકોનોમિક્સ ફાઉન્ડેશન]</ref>.પરસ્પર સંકળાયેલા અનેક વિઘાતક સંજોગો માટે વૈશ્વિકીકરણ જવાબદાર હોવાનો તેમનો દાવો છે. તેઓ માને છે કે ઈરાદો નહિ હોવા છતાં વૈશ્વિકીકરણે "સામાજિક ભંગાણ, લોકશાહીનું પતન, પર્યાવરણને વધારે ઝડપથી અને વધારે પ્રમાણમાં પહોંચી રહેલું નુકસાન, નવા રોગોનો ફેલાવો વધતી ગરીબી અને એકલતા" <ref name="The Hidden Connections">{{cite book | last = Capra | first = Fritjof | authorlink = | coauthors = | year = 2002 | title = The Hidden Connections | publisher = Random House | location = New York, New York | isbn = 0-385-49471-8}}</ref> જેવી સમસ્યા સર્જી છે.
 
વૈશ્વિકીકરણ અને વૈશ્વિકીકરણ વિરોધી શબ્દોનો વિવધ રીતે ઉપયોગ થાય છે. [[નોઆમ ચોમ્સ્કી|નોઆમ ચોમ્સ્કી]] ([[:en:Noam Chomsky|Noam Chomsky]]) માને છે કે<ref>નોઆમ ચોમ્સ્કી ઝ્નેટ ૦૭ મે ૨૦૦૨/ધી ક્રોએશિયન ફેરલ ટ્રિબ્યુન ૨૭ એપ્રિલ ૨૦૦૨[http://www.zmag.org/content/TerrorWar/chomskygab.cfm]</ref><ref>સ્નિજેઝાના મેટેજકિક દ્વારા ઈન્ટરવ્યુ, જૂન ૨૦૦૫ [http://www.galerija-rigo.hr/05/chomsky એન ૨. એચટીએમ]</ref>{{cquote|The term "globalization" has been appropriated by the powerful to refer to a specific form of international economic integration, one based on investor rights, with the interests of people incidental. That is why the business press, in its more honest moments, refers to the "free trade agreements" as "free investment agreements" (Wall St. Journal). Accordingly, advocates of other forms of globalization are described as "anti-globalization"; and some, unfortunately, even accept this term, though it is a term of [[propaganda]] that should be dismissed with ridicule. No sane person is opposed to globalization, that is, international integration. Surely not the left and the workers movements, which were founded on the principle of international solidarity - that is, globalization in a form that attends to the rights of people, not private power systems.
}}
 
 
વિવેચકોની દલીલ છે કેઃ
*'''વધારે ગરીબ રાષ્ટ્રો'''ને ક્યારેક નુકસાન થાય છેઃ વૈશ્વિકીકરણથી દેશો વચ્ચેના મુક્ત વ્યાપારને પ્રોત્સાહન મળે છે તે વાત સાચી છે, પરંતુ તેના નકારાત્મક સંજોગો પણ છે કારણ કે કેટલાક દેશો તેમના રાષ્ટ્રીય બજારને બચાવવા પ્રયત્ન કરે છે. સામાન્ય રીતે વધારે ગરીબ રાષ્ટ્રોની મુખ્ય નિકાસ કૃષિ સામાન હોય છે. મોટા દેશો ઘણીવાર પોતાના ખેડૂતોને સબસિડીનો લાભ આપે છે. (જેમ કે [[ઈયુ- યુરોપીય યુનિયન |ઈયુ]] ([[:en:EU|EU]]) [[સામાન્ય કૃષિ નીતિ|સામાન્ય કૃષિ નીતિ]] ([[:en:Common Agricultural Policy|Common Agricultural Policy]]), જેના લીધે ગરીબ ખેડૂતોને પાકની કિંમત [[મુક્ત વ્યાપાર |મુક્ત વ્યાપાર]] ([[:en:free trade|free trade]])માં હોવી જોઈએ તેના કરતાં ઓછી મળી છે.<ref name="Hurst E. Charles P.41">હર્સ્ટ ઈ. ચાર્લ્સ.સામાજિક અસમાનતાઃ સ્વરૂપ, કારણો અને સંજોગો, છઠ્ઠી આવૃત્તિ. પી. ૪૧</ref>
*ગરીબ વિદેશી કામદારોનું '''શોષણ'''. મજબૂત ઔદ્યોગિક તાકાતો સામે રક્ષણ કરવામાં નબળા દેશોની નિષ્ફળતાના કારણે આવા દેશના લોકોનું શોષણ થઈ રહ્યું છે અને તેઓ સસ્તા મજૂર બની રહ્યા છે. રક્ષણના અભાવના કારણે શક્તિશાળી ઔદ્યોગિક રાષ્ટ્રોની કંપનીઓ કામદારોને પૂરતો પગાર આપીને અત્યંત લાંબા કલાકો સુધી અને અસુરક્ષિત સ્થિતિઓમાં કામ કરાવી શકે છે, જો કે અર્થશાસ્ત્રીઓ માને છે કે માલિકોના સ્પર્ધાત્મક બજારમાં પોતાની મરજીથી આવા સંજોગોમાં કામદારો કામ કરતા હોય તો પણ તેને "શોષણ" ગણાવી શકાય. સસ્તા મજૂરોની વિપુલતાના કારણે શક્તિશાળી રાષ્ટ્રોને દેશો વચ્ચે સામનતા નહિ લાવવા માટે પ્રોત્સાહન મળે છે. આ રાષ્ટ્રો ઔદ્યોગિક દેશ તરીકે વિકાસ કરે તો વિકાસની સાથે ધીમે ધીમે સસ્તા મજૂરોની ફોજ પણ અદ્રશ્ય થઈ જશે. એ વાત સાચી છે કે કામદારો પોતાની નોકરી છોડવા માટે સ્વતંત્ર છે, પરંતુ ઘણા ગરીબ રાષ્ટ્રોમાં રોજગારીની અપ્રાપ્યતા એટલે કામદારો અને તેમના પરિવાર માટે આનો અર્થ ભૂખમરો થાય છે.<ref>ચોસુડોવસ્કી, મિશેલગરીબીનું વૈશ્વિકીકરણ અને નવી વિશ્વ શ્રેણી/ મિશેલ ચોસુડોવસ્કી દ્વારા. આવૃત્તિ બીજી.ઈમ્પ્રિન્ટ શેન્ટી બે, ઓએનટી.: ગ્લોબલ આઉટલૂક સી૨૦૦૩.</ref>
*'''આઉટસોર્સિંગ''' તરફ સ્થળાંતરઃ ઓછા ખર્ચે મળતા ઓફશોર કામદારોએ કોર્પોરેશનોને પોતાનું ઉત્પાદન વિદેશોમાં ખસેડવા લલચાવી છે. મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રના છૂટા કરાયેલા કામદારોએ સેવા ક્ષેત્રમાં કામ કરવુ પડે છે, જ્યાં વેતન અને લાભ ઓછા હોય છે, પરંતુ ટર્નઓવર ઉંચુ હોય છે .{{Fact|date=October 2008}}અમેરિકામાં વધતી જતી આર્થિક અસામનતાનું મુખ્ય પાસુ ગણાતા મધ્યમવર્ગ{{Fact|date=October 2008}}ને નબળો બનાવવામાં આ પરિબળે ફાળો આપ્યો છે .{{Fact|date=October 2008}}મોટાપાયે છટણી અને અન્ય દેશોમાં આઉટસોર્સિંગના કારણે એક સમયે મધ્યમવર્ગમાં આવતા પરિવારો નીચલા સ્તરે મૂકાઈ ગયા છે. આનો અર્થ એવો પણ થાય કે પ્રગતિના પગથિયારૂપ ગણાતા મધ્યમવર્ગની બાદબાકીના કારણે ગરીબીના ચક્રમાંથી બહાર નીકળવાનું ગરીબો માટે હવે વધારે મુશ્કેલ બન્યું છે.<ref>ધી ડીક્લાઈનિંગ મિડલ ક્લાસઃ એક વિશ્લેષણ, પેટ્રિક જે. મેકમોહન, જ્હોન એચ ટ્શેટ્ટર, દ્વારા જરનલ આર્ટિકલ, મંથલી લેબર રીવ્યૂ, વોલ.૧૦૯, ૧૯૮૬</ref>
*'''નબળા મજૂર સંગઠનો''': હંમેશા વિકસતી જતી કંપનીઓની સમાંતરે સસ્તા મજૂરોનો વધારાનો જથ્થો ઉપલબ્ધ હોવાથી યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં મજૂર સંગઠનોને નબળા બનાવ્યા છે.સભ્યોની સંખ્યા ઘટવા માંડે ત્યારે સંગઠનો તેમની અસરકારકતા ગુમાવે છે. પરિણામે કામદારો બદલવા સક્ષમ, ઓછુ વેતન આપતા તથા યુનિયન રહિત નોકરીનો એક માત્ર વિકલ્પ આપતા કોર્પોરેશનો પર આવા સંગઠનો ઓછુ પ્રભુત્વ ધરાવે છે. <ref name="Hurst E. Charles P.41"/>
 
ડિસેમ્બર ૨૦૦૭માં [[વિશ્વ બેન્ક|વિશ્વ બેન્ક]] ([[:en:World Bank|World Bank]])ના અર્થશાસ્ત્રી [[બ્રાન્કો મિલાનોવિક|બ્રાન્કો મિલાનોવિક]] ([[:en:Branko Milanovic|Branko Milanovic]])એ વૈશ્વિક ગરીબી અને અસામનતા પરના અગાઉના પ્રાયોગિક સંશોધન સામે પ્રશ્નો ખડા કર્યા છે. તેમનું માનવું છે કે ખરીદ શક્તિમાં સમાનતાના સુધારેલા આંકડા સૂચવે છે કે અગાઉ માનવામાં આવતું હતું તેના કરતા વિકાસશીલ દેશોની હાલત વધારે ખરાબ છે. મિલાનોવિકે નોંધ્યું છે કે "પાછલા દસકામાં આપણી માહિતિ મુજબ દેશોની આવકનું રૂપાંતર થઈ રહ્યું હોવાના અથવા તેમાં નવો વળાંક આવ્યો હોવાના સેંકડો વિદ્ધત્તાપૂર્ણ લેખો પ્રકાશિત થયા છે, પરંતુ આ તમામ આંકડા ખોટા હતા."શક્ય છે કે નવી વિગતો સાથે અર્થશાસ્ત્રીઓ તેમની ગણતરી સુધારશે અને તેઓ એમ પણ માને છે કે વૈશ્વિક અસાનતા અને ગરીબી સ્તરના અંદાજ અંગેના નિર્દેશો નોંધપાત્ર માત્રામાં છે. વૈશ્વિક અસામનતા ૬૫ [[ગિનિ કોએફિશિયન્ટ|ગિનિ પોઈન્ટ્સ]] ([[:en:Gini coefficient|Gini points]]) હોવાનો અંદાજ હતો, જ્યારે કે નવા આંકડા સૂચવે છે કે વૈશ્વિક અસામનતા ગિનિ માપદંડ મુજબ ૭૦ હતી.<ref>[http://www.carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&id=19907&prog=zch,zgp&proj=zsa,zted વિકાસશીલ દેશોમાં ધાર્યા કરતા ખરાબ સ્થિતિ- આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ માટે કાર્નેગી એન્ડોમેન્ટ<!-- Bot generated title -->]</ref>આંતરરાષ્ટ્રીય અસામનતાનું સ્તર આટલુ બધુ ઉંચુ હોય તેમાં કોઈ નવાઈ નથી, કારણ કે મહદઅંશે નમૂનાની જગ્યા જેટલી મોટી હોય અસામનતાનું સ્તર પણ તેટલુ ઉંચુ જ દર્શાવે છે.
 
વૈશ્વિકીકરણના ટીકાકારો કાયમથી ભારપૂર્વક જણાવતા આવ્યા છે કે કોર્પોરેટ હિતો મુજબ હંમેશા વૈશ્વિકીકરણની પ્રક્રિયા પાસે મધ્યસ્થી કરાવાય છે અને તેનાથી વૈકલ્પિક વૈશ્વિક સંસ્થા અને નીતિઓની શક્યતા ઉભી થાય છે, તેઓ માને છે કે આ સ્થિતિ સમગ્ર પૃથ્વીના ગરીબ અને કામકાજી વર્ગના નૈતિક દાવાઓ અને પર્યાવરણે લગતી ચિંતાઓની વધારે સમાન ધોરણે કાળજી રાખે છે.<ref>[http://www.forumsocialmundial.org.br/index.php?cd_language=2&id_menu= ફોરમ સોશિયલ મુનડાયલ]</ref>
 
ચળવળ ખૂબ વ્યાપક છે{{Fact|date=October 2008}}, તેમાં ચર્ચ સમૂહો, રાષ્ટ્રીય મુક્તિવાદી પક્ષો, [[ખેડૂતવર્ગ|ખેડૂત]] ([[:en:peasant|peasant]]) સંગઠનવાદીઓ, બૌદ્ધિકો, કલાકારો, [[રક્ષણ કરનાર |રક્ષણવાદી]] ([[:en:protectionist|protectionist]])ઓ, [[અરાજકતાવાદ |અરાજકતાવાદી]] ([[:en:anarchism|anarchists]])ઓ છે અને તેઓ પુનઃસ્થાનિયકરણ-વિકેન્દ્રીકરણ તથા અન્ય મુદ્દાઓનું સમર્થન કરે છે. કેટલાક [[સુધારાવાદ, નવનિર્માણવાદ |સુધારાવાદી]] ([[:en:Reformism|reformist]]) છે, (મૂડીવાદના નિયંત્રિત-મધ્યમ સ્વરૂપની હિમાયત કરે છે) જ્યારે કે અન્ય લોકો વધારે [[ક્રાંતિ|ક્રાંતિ]] ([[:en:revolution|revolution]])કારી છે (તેમની દલીલ છે કે તેઓ જે માને છે તે મૂડીવાદ કરતાં વધારે માનવીય પદ્ધતિ છે) અને અન્યો છે [[પ્રગતિનું વિરોધી|પ્રગતિના વિરોધી]] ([[:en:reactionary|reactionary]])ઓઃ તેઓ માને છે કે વૈશ્વિકીકરણથી રાષ્ટ્રીય ઉદ્યોગ અને રોજગારનો નાશ થાય છે.
 
તાજેતરના આર્થિક વૈશ્વિકીકરણના ટીકાકારોએ ઉપસ્થિત કરેલા મહત્વના મુદ્દાઓમાં બે દેશ વચ્ચે અને દેશની અંદરના વિસ્તારોમાં ઉભી થઈ રહેલી આવકની અસાનતાનો સમાવેશ થાય છે અને તેમનું કહેવું છે કે આ બધી પ્રક્રિયાઓના કારણે અસાનતા વધી રહી છે. ૨૦૦૧ના એક લેખમાં જણાવાયું હતું કે ૮માંથી ૭ માપદંડોને જોતા લાગે છે કે ૨૦૦૧માં પૂરા થતા ૨૦ વર્ષ દરમિયાન આવકની અસાનતા વધી છે.આ ઉપરાંત, "૧૯૮૦ના દસકાથી વિશ્વના નીચલા વિસ્તારોમાં આવકની વહેંચણી કદાચ સંપૂર્ણપણે પડી ભાગી છે." આ સાથે જ સંપૂર્ણ ગરીબી અંગેના વિશ્વ બેન્કના આંકડાઓને પણ પડકારવામાં આવ્યા છે. ૧૯૮૭થી ૧૯૯૮ દરમિયાન એક ડોલરપ્રતિદિનથી ઓછી કમાણી કરતા લોકોની સંખ્યા સ્થિર રહી હોવાના વિશ્વ બેન્કના દાવાઓ પ્રત્યે લેખમાં શંકા વ્યક્ત કરાઈ છે, કારણકે આ ગણતરીમાં પૂર્વગ્રહયુક્ત પદ્ધતિ અપનાવાઈ હતી.<ref>વેડ, રોબર્ટ હન્ટર. 'વિશ્વ આવકની વહેંચણીમાં વિકસતી અસામનતા', ફાઈનાન્સ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ, વોલ. ૩૮, નં. ૪ ડિસેમ્બર ૨૦૦૧</ref>
'''''સ્રોતઃ સંયુક્ત રાષ્ટ્રનો વિકાસ કાર્યક્રમ.૧૯૯૨ માનવ વિકાસ અહેવાલ'''''<ref name="1992 Human Development Report">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/reports/global/1992/en/|title=Human Development Report 1992|accessdate=2007-07-08}}</ref>
 
[[વાજબી વ્યાપાર |મુક્ત વ્યાપાર]] ([[:en:fair trade|fair trade]])ના સિદ્ધાંતમાં માનનારા અર્થશાસ્ત્રીઓનો દાવો છે કે અનિયંત્રિત [[મુક્ત વ્યાપાર |મુક્ત વ્યાપાર]] ([[:en:free trade|free trade]])થી વધારે [[નાણાકીય સાધન|નાણાકીય સાધનો]] ([[:en:financial leverage|financial leverage]]) ધરાવતા (એટલે કે ધનવાન) લોકોને ગરીબોના ભોગે લાભ થાય છે.<ref>[http://www.epinet.org/content.cfm?id=1589= ૧૦, જેફ ફૌક્ષ, ઈકોનોમિક પોલિસી ઈન્સ્ટિટ્યુટ, ડી.સી.ખાતે એનએએફટીએ]</ref>
 
અમેરિકાના તીવ્ર રાજકીય પ્રભાવનો સમયગાળો અને અમેરિકાનની દુકાનો, બજારો અને અન્ય દેશોમાં વસ્તુઓ લઈ જવા સાથે અમેરિકીકરણ સંકળાયેલુ છે. તેથી વૈશ્વિકીકરણ, ઘણુ વધારે વૈવિધ્યકરણ ધરાવતી ઘટના છે, જે બહુપાર્શ્વીય રાજકીય વિશ્વ સાથે, વસ્તુઓ-બજારના વધારા સાથે અને આવી વસ્તુઓ દ્વારા દરેક દેશ સાથે સંકળાયેલી છે.
 
વૈશ્વિકીકરણના કેટલાક વિરોધીઓ આ ઘટનાને [[કોર્પોરેટવાદ |કોર્પોરેટવાદી]] ([[:en:corporatism|corporatist]])ઓના હિતને પ્રોત્સાહન તરીકે જુએ છે.<ref>{{cite news
| first = Laurence
| last = Lee
}}</ref>તેમનો એવો પણ દાવો છે કે [[કોર્પોરેટ ઓળખ|કોર્પોરેટ એકમો]] ([[:en:corporate entity|corporate entities]])ની વધતી જતી શક્તિ અને સ્વાયત્તતા દ્વારા દેશોની રાજકીય નીતિઓને આકાર અપાય છે.<ref name="The Corporation">{{cite book | last = [[Joel Bakan|Bakan]] | first = Joel | authorlink = | coauthors = | year = 2004 | title = The Corporation | publisher = Simon & Schuster | location = New York, New York | isbn = 0-7432-4744-2}}</ref> <ref name="Confessions of an Economic Hit Man">{{cite book | last = Perkins | first = John | authorlink = John Perkins (author)| coauthors = | year = 2004 | title = Confessions of an Economic Hit Man | publisher = Berrett-Koehler | location = San Francisco, California | isbn = 1-57675-301-8}}</ref>
 
=== આંતરરાષ્ટ્રીય સામાજિક મંચ ===
''જુઓ મુખ્ય લેખઃ'' [[યુરોપીયન સામાજિક મંચ |યુરોપીયન સામાજિક મંચ]] ([[:en:European Social Forum|European Social Forum]]), [[એશિયન સામાજિક મંચ |એશિયન સામાજિક મંચ]] ([[:en:Asian Social Forum|Asian Social Forum]]), (આફ્રિકા સામાજિક મંચ), [[વિશ્વ સામાજિક મંચ |વિશ્વ સામાજિક મંચ]] ([[:en:World Social Forum|World Social Forum]]) (ડબલ્યુએસએફ).
 
૨૦૦૧માં પ્રથમ ડબલ્યુએસએફ એ [[બ્રાઝિલ|બ્રાઝિલ]] ([[:en:Brazil|Brazil]])માં [[પોર્ટો એલેગ્રે|પોર્ટો એલેગ્રે]] ([[:en:Porto Alegre|Porto Alegre]])ના સંચાલન માટે લેવાયેલુ પગલુ હતું.વિશ્વ સામાજિક મંચનું સૂત્ર હતુ, "અન્ય વિશ્વ શક્ય છે".ડબલ્યુએસએફની કામગીરી-સ્વરૂપ નક્કી કરવા માટે તેના સિદ્ધાંતોના પત્રનો અહીંયા સ્વીકાર થયો હતો.
 
ડબલ્યુએસએફ અંતરાલે યોજાતી બેઠક બન્યુઃ ૨૦૦૨ અને ૨૦૦૩માં પોર્ટો એલેગ્રે ખાતે બેઠકનું આયોજન થયું અને અમેરિકા દ્વારા ઈરાક પર થયેલા હુમલાના વિશ્વવ્યાપી વિરોધના જુવાળનું કેન્દ્ર બની. ૨૦૦૪માં તે [[મુંબઈ|મુંબઈ]] ([[:en:Mumbai|Mumbai]]) (અગાઉ બોમ્બે તરીકે ઓળખાતુ ભારતનું શહેર) ખાતે યોજાઈ, જેથી એશિયા અને આફ્રિકાના વધુ લોકોનો સંપર્ક થઈ શકે. આખરી મુલાકાતમાં ૭૫,૦૦૦ પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો.
 
દરમિયાનમાં, ડબલ્યુએસએફનું ઉદાહરણ લઈને સ્થાનિક મંચો પણ બન્યા, જેમાં તેના સિદ્ધાંતોના પત્રનો સ્વીકાર થયો. પ્રથમ [[યુરોપીયન સામાજિક મંચ |યુરોપીયન સામાજિક મંચ]] ([[:en:European Social Forum|European Social Forum]]) (ઈએસએફ)નું આયોજન નવેમ્બર ૨૦૦૨માં [[ફ્લોરેન્સ|ફ્લોરેન્સ]] ([[:en:Florence|Florence]]) ખાતે થયું. સૂત્ર હતું "યુદ્ધનો વિરોધ, વંશવાદનો વિરોધ અને નવ-સ્વાતંત્ર્યવાદનો વિરોધ".તેમાં ૬૦,૦૦૦ પ્રતિનિધિઓ જોડાયા અને યુદ્ધ વિરોધી જંગી દેખાવો સાથે તેનું સમાપન થયું. (આયોજકોના જણાવ્યા પ્રમાણે ૧૦,૦૦,૦૦૦ લોકો જોડાયા હતા)અન્ય બે ઈએસએફ પેરિસ અને લંડન ખાતે અનુક્રમે ૨૦૦૩ અને ૨૦૦૪માં યોજાયા.
 
તાજેતરમાં ચળવળની પાછળ સામાજિક મંચોની ભૂમિકા અંગે કેટલીક ચર્ચાઓ થઈ હતી. કેટલાક તેને "લોકપ્રિય યુનિવર્સિટી" તરીકે અને વૈશ્વિકીકરણની સમસ્યાથી અનેક લોકોને જાગૃત કરવાના પ્રસંગ તરીકે જુએ છે.પ્રતિનિધિઓ ચળવળમાં સુમેળ સ્થાપવા, સંગઠન બાબતે અને નવા અભિયાનના આયોજન માટે પોતાના પ્રયત્ન કેન્દ્રીત કરે તેવું અન્ય કેટલાક પસંદ કરે છે. આમ છતાં એવી દલીલો વારંવાર થાય છે કે અગ્રણી દેશોમાં (મોટાભાગના વિશ્વમાં) ડબલ્યુએસએફ એ ઉત્તરીય એનજીઓ અને દાતાઓ દ્વારા ચલાવાતા સ્વૈચ્છિક સંસ્થાના સંમેલનો કે જેઓ ગરીબોની લોકપ્રિય ચળવળ પ્રત્યે શત્રુતા ધરાવે છે તેના કરતાં સામાન્ય ચડિયાતુ છે.<ref>[http://www.pambazuka.org/en/category/features/39464 પામ્બાઝુકા ન્યૂઝ<!-- Bot generated title -->]</ref>
 
== આ પણ જુઓ ==
{{Postmodernism}}
*[[પ્રાચીન વૈશ્વિકીકરણ|પ્રાચીન વૈશ્વિકીકરણ]] ([[:en:Archaic globalization|Archaic globalization]])
*[[કોલંબિયન વિનિમય|કોલંબિયન વિનિમય]] ([[:en:Columbian Exchange|Columbian Exchange]])
*[[વિશ્વનાગરિક|વિશ્વનાગરિક]] ([[:en:Cosmopolitan|Cosmopolitan]])
*[[અવૈશ્વિકીકરણ|અવૈશ્વિકીકરણ]] ([[:en:Deglobalization|Deglobalization]])
*[[વિકાસ વિવેચન |વિકાસ વિવેચન ]] ([[:en:Development criticism|Development criticism]])
*[[મુક્ત વ્યાપાર |મુક્ત વ્યાપાર]] ([[:en:Free Trade|Free Trade]])
*[[વૈશ્વિક|વૈશ્વિક]] ([[:en:Global|Global]])
*[[વિશ્વ નાગરિક ચળવળ|વિશ્વ નાગરિક ચળવળ]] ([[:en:Global citizens movement|Global citizens movement]])
*[[વૈશ્વિક ન્યાય|વૈશ્વિક ન્યાય]] ([[:en:Global justice|Global justice]])
*[[વૈશ્વિક નીતિ સંસ્થા|વૈશ્વિક નીતિ સંસ્થા]] ([[:en:Global Policy Institute|Global Policy Institute]])
*[[વૈશ્વિકતા|વૈશ્વિકતા]] ([[:en:Globality|Globality]])
*[[વૈશ્વિકીકરણ અને માંદગી|વૈશ્વિકીકરણ અને માંદગી]] ([[:en:Globalization and disease|Globalization and disease]])
*[[વૈશ્વિકીકરણ અને આરોગ્ય |વૈશ્વિકીકરણ અને આરોગ્ય ]] ([[:en:Globalization and Health|Globalization and Health]])
*[[વૈશ્વિકીકરણ ઈન્ડેક્સ|વૈશ્વિકીકરણ ઈન્ડેક્સ]] ([[:en:Globalization Index|Globalization Index]])
*[[વૈશ્વિક એકીકૃત ઉદ્યોગ |વૈશ્વિક એકીકૃત ઉદ્યોગ]] ([[:en:Globally Integrated Enterprise|Globally Integrated Enterprise]])
*[[મહા સંક્રમણ|મહા સંક્રમણ]] ([[:en:Great Transition|Great Transition]])
*[[નવી વિશ્વ શ્રેણી|નવી વિશ્વ શ્રેણી]] ([[:en:New World Order|New World Order]])
*[[ઓફશોરિંગ |ઓફશોરિંગ]] ([[:en:Offshoring|Offshoring]])
*[[આઉટસોર્સિંગ|આઉટસોર્સિંગ]] ([[:en:Outsourcing|Outsourcing]])
*[[ધી યુરોપીયન ગ્લોબલાઈઝેશન એડજસ્ટમેન્ટ ફંડ |ધી યુરોપીયન ગ્લોબલાઈઝેશન એડજસ્ટમેન્ટ ફંડ]] ([[:en:The European Globalisation adjustment Fund|The European Globalisation adjustment Fund]])
*[[વૈશ્વિક અર્થતંત્ર|વૈશ્વિક અર્થતંત્ર]] ([[:en:The Global Economy|The Global Economy]])
*[[આંતરરાષ્ટ્રીય ઈન્ડેક્સ|આંતરરાષ્ટ્રીય ઈન્ડેક્સ]] ([[:en:Transnationality Index|Transnationality Index]])
*[[વિશ્વ અર્થતંત્ર|વિશ્વ અર્થતંત્ર]] ([[:en:World economy|World economy]])
*[[વિશ્વ-વ્યવસ્થા સિદ્ધાંત|વિશ્વ-વ્યવસ્થા સિદ્ધાંત]] ([[:en:World-systems theory|World-systems theory]])
*[[વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશન - વિશ્વ વ્યાપાર સંગઠન |વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશન]] ([[:en:World Trade Organization|World Trade Organization]])
 
== સંદર્ભો ==
{{reflist|3}}
 
== અન્ય વાંચન ==
*{{cite book | last = Barbara | first = Christopher | title = International legal personality: Panacea or pandemonium? Theorizing about the individual and the state in the era of globalization| publisher = Verlag Dr. Müller | year = 2008 |location =Saarbrücken| pages = | url = http://www.amazon.com/International-legal-personality-pandemonium-globalization/dp/3639115147/ref=sr_1_2?ie=UTF8&s=books&qid=1230743211&sr=1-2 | doi = | id = | isbn = 3639115147}}
*{{cite book | last = von Braun | first = Joachim | coauthors = Eugenio Diaz-Bonilla | title = Globalization of Food and Agriculture and the Poor| publisher = Oxford University Press | year = 2007 |location = Oxford| pages = | url = http://www.ifpri.org/PUBS/otherpubs/globalpoor.asp | doi = | id = | isbn = 9780195695281}}
*{{cite book | last = Barzilai| first = Gad| title = Beyond Relativism: Where is Political Power in Legal Pluralism| publisher = The Berkeley Electronic Press| year = 2008 | pages = 395–416| url = http://www.bepress.com/til/default/vol9/iss2/art4/| issn = 15651509}}
*{{cite book | last = Haggblade | first = Steven | coauthors = et al| title = Transforming the Rural Nonfarm Economy: Opportunities and Threats in the Developing World | publisher = Johns Hopkins University Press | year = 2007 |location = | pages = 512 | url = http://www.ifpri.org/pubs/jhu/transformrural.asp | doi = | id = | isbn = 978-0-8018-8663-8}}
*[[પીટર બર્જર |પીટર બર્જર ]] ([[:en:Peter Berger|Peter Berger]]), ''[http://www.thefreelibrary.com/Four+faces+of+global+culture-a020319595 વૈશ્વિક સંસ્કૃતિના ચાર ચહેરા]'' (ધી નેશનલ ઈન્ટ્રેસ્ટ, ફોલ ૧૯૯૭)
*{{cite book | last = Friedman | first = Thomas L. | authorlink = Thomas L. Friedman | coauthors = | title = [[The World Is Flat]] | publisher = Farrar, Straus and Giroux | year = 2005 | location = New York | pages = | url = | doi = | id = | isbn = 0-374-29288-4 }}
*{{cite book | last = Kitching | first = Gavin | authorlink = Gavin Kitching | title = Seeking Social Justice through Globalization. Escaping a Nationalist Perspective | publisher = Penn State Press | year= 2001 | url = http://www.gavinkitching.com/africa_3.htm | isbn = 0271021624 }}
*ગેર્નોટ કોહલેર અને એમિલિઓ જોસ ચેવ્સ (સંપાદકો) “વૈશ્વિકીકરણઃ ટીકાત્મક દ્રષ્ટિકોણ“ હૌપૌગ, ન્યૂયોર્કઃ નોવા સાયન્સ પબ્લિશર્સ (http://www.novapublishers.com/)આઈએસબીએન ૧-૫૯૦૩૩-૩૪૬-૨.[[સમિર અમિન|સમિર અમિન]] ([[:en:Samir Amin|Samir Amin]]), [[ક્રિસ્ટોફર ચેસ ડુન|ક્રિસ્ટોફર ચેસ ડુન]] ([[:en:Christopher Chase Dunn|Christopher Chase Dunn]]), [[આંદ્રે ગુંડર ફ્રેન્ક|આંદ્રે ગુંડર ફ્રેન્ક]] ([[:en:Andre Gunder Frank|Andre Gunder Frank]]), [[ઈમેન્યુઅલ વોલેર્સ્ટેઈન|ઈમેન્યુઅલ વોલેર્સ્ટેઈન]] ([[:en:Immanuel Wallerstein|Immanuel Wallerstein]])ના યોગદાન સાથે
*{{cite book | last = [[Jerry Mander|Mander, Jerry]] | first = | authorlink = | coauthors = [[Edward Goldsmith]] | title = The case against the global economy : and for a turn toward the local | publisher = Sierra Club Books | year = 1996 | location = San Francisco | pages = | url = | doi = | id = | isbn = 0-87156-865-9 }}
*{{cite book | last = Murray | first = Warwick E. | authorlink = | coauthors = | title = Geographies of Globalization | publisher = Routledge/Taylor and Francis | year = 2006 | location = New York | pages = | url = | doi = | id = | isbn = 0415317991 }}
*{{cite book | last = Wolf | first = Martin | authorlink = Martin Wolf | coauthors = | title = Why Globalization Works | publisher = Yale University Press | year = 2004 | location = New Haven | pages = | url = | doi = | id = | isbn = 978-0300102529 }}
 
== બાહ્ય જોડાણો ==
{{external links}}
{{wikiquote}}
*[http://ideas.repec.org/p/pra/mprapa/4616.html અર્નો ટૌશ (૨૦૦૭), ‘“વિધ્વંસક સર્જન”?સમ લોંગ-ટર્મ શુમ્પેટેરિઅન રીફ્લેક્શન ઓન ધી લિસ્બન પ્રોસેસ’ એન્ટેલેક્વિયા ઈ-બુક્સ, યુનિવર્સિટી ઓફ કેડિઝ/માલ્ગા (સ્પેન), મ્યુનિચ પર્સનલ રેપેક આર્કાઈવ, ગ્લોબલ ડેવલપમેન્ટ નેટવર્ક, યુનિવર્સિટી ઓફ સસેક્સ અને યુનિવર્સિટી ઓફ કનેક્ટિકટ, આઈડિયાસ/રેપેક]
*[http://www.searchsiren.com/?p=29 ઓનલાઈન ફ્રીલાન્સરો પર વૈશ્વિકીકરણની અસર]
*[http://www.federalreserve.gov/boarddocs/speeches/2007/20070501/default.htm મુક્ત વ્યાપારના પડકારોને આલિંગનઃ વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં સ્પર્ધાત્મકતા અને સમૃદ્ધિ] વક્તવ્ય [[ફેડરલ રિઝર્વ|ફેડરલ રિઝર્વ]] ([[:en:Federal Reserve|Federal Reserve]]) ચેરમેન [[બેન બેર્નેક|બેન બેર્નેક]] ([[:en:Ben Bernanke|Ben Bernanke]]) દ્વારા
*[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6279679.stm વૈશ્વિકીકરણ વિશ્વને હચમચાવે છે] બીબીસી ન્યૂઝ
*[http://csab.wustl.edu/workingpapers/GlobalizationLondon123.pdf ગ્લોબલાઈઝેશનઃ વન્ડરલેન્ડ ઓર વેસ્ટ લેન્ડ] મુર્રે વેઈડેન્બૌમ દ્વારા
*[http://utip.gov.utexas.edu/ અસાનતા પ્રોજેક્ટ] [[યુનિવર્સિટી ઓફ ટેક્સાસ|યુનિવર્સિટી ઓફ ટેક્સાસ]] ([[:en:University of Texas|University of Texas]]) તરફથી
*[[યુસી રિવરસાઈડ|યુસી રિવરસાઈડ]] ([[:en:UC Riverside|UC Riverside]]) ખાતે [http://irows.ucr.edu ઈન્સ્ટિટ્યુટ ફોર રીસર્ચ ઓન વર્લ્ડ-સીસ્ટમ્સ]
*[http://www.ecologyandsociety.org/vol12/iss1/art24/main.html રીસાયલન્સ, પાનઆર્ચી એન્ડ વર્લ્ડ સીસ્ટમ્સ એનાલિસિસ] [[ઈકોલોજી એન્ડ સોસાયટી- જીવપર્યાવરણ અને સમાજ |ઈકોલોજી એન્ડ સોસાયટી]] ([[:en:Ecology and Society|Ecology and Society]]) જરનલ દ્વારા
*[http://www.tradewatch.org.au/blog રીથિંકિંગ ગ્લોબલાઈઝેશન બ્લોગ]
*[http://stats.oecd.org/wbos/Index.aspx?DataSetCode=AFA_CALC_IN3 ઓઈસીડી વૈશ્વિકીકરણનું આંકડાશાસ્ત્ર]
*[http://www.sussex.ac.uk/Users/ssfa2/thirdwaveweb.htm વૈશ્વિકીકરણના સિદ્ધાંતો]
 
=== મલ્ટિમીડિયા ===
*[http://archives.cbc.ca/economy_business/business/clip/12844/ સીબીસી આર્કાઈવ્સ] મોસ્કો મેકડોનાલ્ડ્સના પ્રારંભ પર સીબીસી ટેલિવિઝન અહેવાલ આપે છે - પૂર્વ સામ્યવાદી રાષ્ટ્રોમાં પશ્ચિમિ કારોબાર વિસ્તરી રહ્યો હોવાનું ઉદાહરણ.
*[http://www.squeezedthefilm.com સ્ક્વિઝ્ડઃ ધી કોસ્ટ ઓફ ફ્રી ટ્રેડ ઈન ધી એશિયા-પેસિફિક] ૨૦૦૭ [[થાઈલેન્ડ |થાઈલેન્ડ]] ([[:en:Thailand|Thailand]]) અને [[ફિલિપિન્સ|ફિલિપિન્સ]] ([[:en:Philippines|Philippines]])માં વૈશ્વિકીકરણની અસરો અંગે ફિલ્મ.
 
{{Trade}}
{{Supranationalism/World government topics|state=autocollapse}}
 
[[Category:Globalization|*]]
[[Category:Theories of history]]
[[Category:Sociocultural evolution]]
[[Category:Economic geography]]
[[Category:Cultural geography]]
[[Category:World government]]
 
{{Link FA|mk}}
{{Link FA|id}}
 
[[Categoryશ્રેણી:Globalization|*]]
[[Categoryશ્રેણી:Theories of history]]
[[Categoryશ્રેણી:Sociocultural evolution]]
[[Categoryશ્રેણી:Economic geography]]
[[Categoryશ્રેણી:Cultural geography]]
[[Categoryશ્રેણી:World government]]
 
[[af:Globalisering]]
[[la:Globalizatio]]
[[lb:Globaliséierung]]
[[li:Globalisering]]
[[lt:Globalizacija]]
[[lv:Globalizācija]]
૭,૮૪૧

edits