શ્રમણ: આવૃત્તિઓ વચ્ચેનો તફાવત

(પાનાં "Śramaṇa" નું ભાષાંતર કરીને બનાવેલ)
}}
[[ચિત્ર:Jain_Sthanakvasi_monk.jpg|thumb| જૈન સાધુ ]]
'''શ્રમણ''' નો અર્થ છે "જે કામ કરે છે, મજૂરી કરે છે, અથવા પોતાને (કેટલાક ઉચ્ચ અથવા ધાર્મિક હેતુ માટે) ઉપયોગ કરે છે" <ref>Dhirasekera, Jotiya. Buddhist monastic discipline. Buddhist Cultural Centre, 2007.</ref> <ref>Shults, Brett. "A Note on Śramaṇa in Vedic Texts." Journal of the Oxford Centre for Buddhist Studies 10 (2016).</ref> અથવા "શોધક, જે તીવ્રતા થી ક્રિયા કરે છે, સન્યાસી છે". <ref name="mmw1096">Monier Monier-Williams, श्रमण śramaṇa, Sanskrit-English Dictionary, Oxford University Press, page 1096</ref> શરૂઆતમાં આ શબ્દ [[વેદ|વૈદિક સાહિત્યમાં]] મુખ્યત્વે ઉપનામ તરીકે <nowiki><i id="mwFQ">ઋષિઓ</i></nowiki> કે જે ધાર્મિક પ્રવૃત્તિ સાથે સંકળાયેલ હતા તેમને માટે વાપરવામાં આવ્યો હતો. આ ગ્રંથોમાંનો શબ્દ બિન વૈદિક અર્થઘટનને વ્યક્ત કરતો નથી જે રીતે કે તે વૈદિક બૌદ્ધ અને જૈન શાસ્ત્રીય લખાણોમાં કરે છે. <ref>{{Cite book|url=|title=The =Aśrama System: The History and Hermeneutics of a Religious Institution|last=Olivelle|first=Patrick|date=1993-10-14|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195344783|location=|pages=11–16|language=en}}</ref>
 
તેના પછીનાં અર્થપૂર્ણ વિકાસ દરમિયાન, આ શબ્દનો અર્થ વૈદિક ધર્મથી અલગ હોવા છતાં પણ અસંખ્ય બિન-બ્રાહ્મણિક સંપ્રદાયિક ગતિવિધિઓનો ઉલ્લેખ થયો. <ref>{{Cite book|url=|title=The =Aśrama System: The History and Hermeneutics of a Religious Institution|last=Olivelle|first=Patrick|date=1993-10-14|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195344783|location=|pages=11, 12|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=|title=Collected Papers on Buddhist Studies|last=Jaini|first=Padmanabh S.|date=2001|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=9788120817760|location=|pages=48|language=en}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Ghurye|first=G. S.|date=1952|title=Ascetic Origins|journal=Sociological Bulletin|volume=1|issue=2|pages=162–184|doi=10.1177/0038022919520206|jstor=42864485}}</ref> આ પરંપરામાં [[જૈન ધર્મ]], {{Sfn|Zimmer|1952}} [[બૌદ્ધ ધર્મ]], <ref>Svarghese, Alexander P. 2008. ''India : History, Religion, Vision And Contribution To The World.'' p. 259-60.</ref> અને અન્ય લોકો જેવા કે આજીવિક, ચાર્વાક નો પણ સમાવેશ થાય છે . <ref>AL Basham (1951), History and Doctrines of the Ajivikas - a Vanished Indian Religion, Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-8120812048}}, pages 94-103</ref> <ref name="Lochtefeld">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g6FsB3psOTIC&pg=PA639|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: N-Z, Volume 2 of The Illustrated Encyclopedia of Hinduism|last=James G. Lochtefeld|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2002|isbn=9780823922871|page=639}}</ref>
 
=== જૈન તત્વજ્ઞાન ===
''વાંચો:- [[જૈન ધર્મ]]'' 
[[જૈન ધર્મ]] તેના તત્વજ્ઞાનને ચોવીસ [[તીર્થંકર|તીર્થંકરોના]] ઉપદેશો અને જીવનમાંથી પ્રાપ્ત કરે છે, જેમનામાંથી [[મહાવીર સ્વામી|મહાવીર]] અંતિમ હતા. [[આચાર્ય]] [[ઉમાસ્વાતી|ઉમસવાતી]], કુંદકુંદ, [[આચાર્ય હરિભદ્ર|હરિભદ્ર]] અને અન્ય લોકોએ તેના વર્તમાન સ્વરૂપમાં જૈન તત્વજ્ઞાનનો વિકાસ અને પુનર્ગઠન કર્યો. જૈન તત્વજ્ઞાનની વિશિષ્ટતાઓ માં આત્મા અને દ્રવ્યનું સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ, [[કર્મ|કર્મના]] પ્રભુત્વ, [[ જૈન ધર્મ અને બિન સર્જનવાદ|સર્જનાત્મક અને સર્વશક્તિમાન ભગવાનનો ઇનકાર]], [[ જૈન બ્રહ્માંડ વિજ્ઞાન|શાશ્વત અને]] [[ અહિંસા જૈન ધર્મમાં|અવિશ્વસનીય]] [[ જૈન બ્રહ્માંડ વિજ્ઞાન|બ્રહ્માંડમાં]] વિશ્વાસ, [[ અહિંસા જૈન ધર્મમાં|અહિંસા]] પરનો ભાર, [[અનેકાંતવાદ]] પર [[અનેકાંતવાદ|ભાર]] અને [[ મોક્ષ (જૈન ધર્મ)|આત્માની મુક્તિ]] પર આધારિત નૈતિકતા અને નીતિશાસ્ત્ર નો સમાવેશ થાય છે. જૈન તત્વજ્ઞાન માં અનેકાંતવાદ અને સ્યાદ્વાદ મુખ્ય છે, જેમાં સત્ય અથવા વાસ્તવિકતા અલગ દ્રષ્ટિકોણથી અલગ જોવામાં આવે છે. પ્રાચીન ભારતીય તત્ત્વજ્ઞાન માં, ખાસ કરીને સાપેક્ષતા અને નાસ્તિકતા માં જૈન તત્વજ્ઞાન નું ખાસ યોગદાન રહેલું છે. <ref>{{Cite book|title=The Shape of Ancient Thought|last=McEvilley|first=Thomas|publisher=Allworth Communications|year=2002|isbn=978-1-58115-203-6|page=335}}</ref>
 
[[જૈન ધર્મ]] તેના તત્વજ્ઞાનને ચોવીસ [[તીર્થંકર|તીર્થંકરોના]] ઉપદેશો અને જીવનમાંથી પ્રાપ્ત કરે છે, જેમનામાંથી [[મહાવીર સ્વામી|મહાવીર]] અંતિમ હતા. [[આચાર્ય]] [[ઉમાસ્વાતી|ઉમસવાતીઉમાસ્વાતિ]] , કુંદકુંદ, [[આચાર્ય હરિભદ્ર|હરિભદ્ર]] અને અન્ય લોકોએ તેના વર્તમાન સ્વરૂપમાં જૈન તત્વજ્ઞાનનો વિકાસ અને પુનર્ગઠન કર્યો. જૈન તત્વજ્ઞાનની વિશિષ્ટતાઓ માં આત્મા અને દ્રવ્યનું સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ, [[કર્મ|કર્મના]] પ્રભુત્વ, [[ જૈન ધર્મ અને બિન સર્જનવાદ|સર્જનાત્મક અને સર્વશક્તિમાન ભગવાનનો ઇનકાર]], [[ જૈન બ્રહ્માંડ વિજ્ઞાન|શાશ્વત અને]] [[ અહિંસા જૈન ધર્મમાં|અવિશ્વસનીય]] [[ જૈન બ્રહ્માંડ વિજ્ઞાન|બ્રહ્માંડમાં]] વિશ્વાસ, [[ અહિંસા જૈન ધર્મમાં|અહિંસા]] પરનો ભાર, [[અનેકાંતવાદ]] પર [[અનેકાંતવાદ|ભાર]] અને [[ મોક્ષ (જૈન ધર્મ)|આત્માની મુક્તિ]] પર આધારિત નૈતિકતા અને નીતિશાસ્ત્ર નો સમાવેશ થાય છે. જૈન તત્વજ્ઞાન માં અનેકાંતવાદ અને સ્યાદ્વાદ મુખ્ય છે, જેમાં સત્ય અથવા વાસ્તવિકતા અલગ દ્રષ્ટિકોણથી અલગ જોવામાં આવે છે. પ્રાચીન ભારતીય તત્ત્વજ્ઞાન માં, ખાસ કરીને સાપેક્ષતા અને નાસ્તિકતા માં જૈન તત્વજ્ઞાન નું ખાસ યોગદાન રહેલું છે. <ref>{{Cite book|title=The Shape of Ancient Thought|last=McEvilley|first=Thomas|publisher=Allworth Communications|year=2002|isbn=978-1-58115-203-6|page=335}}</ref>
 
=== બૌદ્ધ તત્વજ્ઞાન ===
[[ગૌતમ બુદ્ધ|બુદ્ધે]] પ્રારંભમાં ગંભીર તીવ્રતા ઉપજાવી હતી, અને પોતાના લગભગ મૃત્યુ સુધી ઉપવાસ કર્યો હતો. જો કે, તે પછીથી અત્યંત કઠોરતા અને આત્મનિર્ભરતાને બિનજરૂરી માનવામાં આવતું હતું અને સુખવાદ અને આત્મનિર્ભરતા વચ્ચેના "મધ્ય માર્ગ" ની ભલામણ થઈ. <ref name="randallcollins204">Randall Collins (2000), The sociology of philosophies: a global theory of intellectual change, Harvard University Press, {{ISBN|978-0674001879}}, page 204</ref> <ref>Laumakis, Stephen. ''An Introduction to Buddhist philosophy''. 2008. p. 4</ref>
 
આર્યસત્ય ની સંકલ્પના એ બુદ્ધ ના તત્વજ્ઞાન નો પાયો છે. તે નીચે મુજબ છે:-
 
# દુઃખ:- સંસાર માં દુઃખ છે.
# સમુદય:- દુઃખ નું કારણ છે.
# નિરોધ:- દુઃખ નું નિરાકરણ છે.
# માર્ગ:- દુઃખ નિવારવા માટે આષ્ટાંગિક માર્ગ છે.
 
=== આજીવિક ===
5 મી શતાબ્દી પૂર્વ માં આજીવિક સંપ્રદાય ની સ્થાપના મ્કખવી ગોશાલ દ્વારા થઇ હતી, તેની મુખ્ય સ્પર્ધા જૈન અને બૌદ્ધ સંપ્રદાય સાથે હતી. તેમનો સુવર્ણકાળ 1લી શતાબ્દી પૂર્વ માં હતો અને ધીરે ધીરે તે ઉત્તર ભારત માં થી લુપ્ત થતા ગયાં, પરંતુ દક્ષિણ ભારત માં તેમના પ્રમાણ 14 મી શતાબ્દી સુધી જોવા મળે છે. <ref>{{Cite web|url=http://www.philtar.ac.uk/encyclopedia/hindu/ascetic/ajiv.html|title=Ajivikas|website=www.philtar.ac.uk|accessdate=2019-07-01}}</ref>
 
આજીવિક લોકો નિયતિ ના સિદ્ધાંત માં માને છે, એટલે કે બધું જ પૂર્વનિર્ધારિત હતું, છે ને થશે, તેના વિષે કશું જ થઈ શકે નહીં. તેઓ નાસ્તિક હતા, તેમણે વેદ ને અને કર્મ ના સિદ્ધાંત ને નકાર્યા હતાં.<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/830367873|title=The Oxford handbook of atheism|others=Bullivant, Stephen Sebastian, 1984-, Ruse, Michael,|isbn=9780199644650|edition=First edition|location=Oxford, United Kingdom|oclc=830367873}}</ref>
 
== સંદર્ભ ==